40 dagen duurzaam eten

Epiloog: wat is duurzaam eten?

2010-11-25T21:42:00.004+01:00

“Duurzaamheid is zorgen voor jezelf, voor anderen en voor de aarde”, zo meldde een collega mij zijn definitie. Met dat in mijn achterhoofd startte ik op 3 oktober een bezinningsperiode van 40 dagen. Ik wilde kijken of ik in een relatief korte tijd een omslag kon maken in mijn denken over duurzaam eten. Nu is natuurlijk de grote vraag: is dat ook gelukt? Ja, is het korte antwoord. Het lange verhaal is dat ik een transformatie heb doorgemaakt in de manier waarop ik tegen eten en tegen duurzaamheid aankijk. En die transformatie is hopelijk blijvend. Ik heb zo veel meer besef gekregen van ons eten dat ik me niet kan voorstellen dat ik terug ga vallen in oude, onduurzame gewoontes. En dit vind ik eigenlijk vele malen relevanter dan de vraag of alles wat ik in die 40 dagen heb gegeten ook op alle vlakken ‘duurzaam’ te noemen was.

Door stil te staan bij bijna alles wat ik at, waar het vandaan kwam, wie het had geproduceerd en of ik het kloppend vond om het te eten, ben ik een enorme waardering gaan krijgen voor ons voedsel. Het begrip ‘duurzaamheid’ verdween geleidelijk naar de achtergrond. Het is namelijk in abstracte zin misschien wel een mooi begrip, maar het is als bijvoeglijk naamwoord voor eten niet zo heel geschikt. Zoals ik Willem Treep (van Willem & Drees) laatst hoorde zeggen: ‘Ik ben niet geïnteresseerd in duurzaamheid, maar in verduurzaming”. Hoe meer ik te weten kwam over ons voedselsysteem, hoe meer ik me besefte dat duurzaamheid een samenspel is tussen consument, producent en supermarkt. Of een product duurzaam is, is natuurlijk best relevant. Maar als Unilever, zoals vorige week aangekondigd, zijn hele productielijn duurzaam maakt, hebben we nog geen duurzaam voedselsysteem. Consumenten moeten duurzamer keuzes gaan maken. En die moeten er dus ook zijn.

“Voedsel is onze meest intieme band met de natuur” vertelde wetenschapper Hanna Schösler mij. En dat zinnetje is steeds door mijn hoofd blijven spoken. Misschien is het zelfs nog erger: het is onze navelstreng met de natuur. Alles wat wij eten komt op de een of andere manier voort uit de aarde. Hoe zeer we soms ook ons best doen daar vanaf te raken met massale productie in kassen of producten die alleen maar uit chemische stoffen lijken te bestaan. Aan al ons voedsel komt op de een of andere manier licht, lucht, water en mest of andere voedingsstoffen te pas. En tijd om te groeien. Als we iets nemen van de aarde, dan zullen we iets terug moeten geven. Want dan kan er weer nieuw leven ontstaan. Zo regelt de natuur het zelf ook. Als we dus willen verduurzamen, op wat voor manier dan ook, dan zullen we dit moeten gaan beseffen.

Daarom ook is de rol van groenten en fruit in een duurzaam voedingspatroon cruciaal. Dat is nu eenmaal eten in de meest pure vorm. Ik heb aan den lijve ervaren dat het eten van louter groenten en fruit uit het seizoen en uit de streek iets met je doet. Het verandert je smaak, het bevredigt meer omdat het op de een of andere manier ‘kloppend’ is. En het geeft ontzettend veel plezier in eten als je erin slaagt mooie maaltijden te creëren van wat het land te bieden heeft. En wat het seizoen oplevert.

‘Herkenbaarheid’ was een ander aspect dat ik aan eten ben gaan koppelen. Ik wilde snappen waar mijn eten vandaan kwam en met de producent ervan in gesprek kunnen gaan. Het sterkst had ik dat nog op de Underground Boerenmarkt die ik bezocht, waar allemaal thuisproducenten stonden met on-gelabeld voedsel (daarom ook underground) dat ik toch heel erg vond kloppen. Door eten te eten dat je kunt traceren, dat op een eerlijke manier tot stand gekomen is en waarvan je de maker vertrouwt, kom je al een heel eind richting duurzaamheid. Dan heb je al die dure tussenhandel in de markt helemaal niet nodig. En door mijn eten zo te benaderen , werd ik vanzelf ook een beetje zuiverder. En taalde ik steeds minder naar onzuiver, onduurzaam eten en snacks waarmee ik mijzelf in het verleden alleen maar zat vol te proppen.

Ik weet niet of ik helemaal tot de kern gekomen ben. Dan had ik vermoedelijk in een klooster moeten gaan zitten mediteren, geen koffie, chocola en andere zoetigheden moeten nuttigen of een vastenkuur moeten doen. En heel veel tijd moeten besteden aan het vinden en bereiden van mijn eten. Toch heb ik in mijn hectische bestaan mogen ervaren welke ongelofelijke impact eten heeft op mij en de wereld om mij heen. En dat het gaat over overvloed, over dankbaarheid, over echtheid, over veiligheid en boven alles: over liefde. Willen we ECHT verduurzamen dan moeten we naar mijn stellige overtuiging daar weer contact mee gaan krijgen. Onduurzaamheid is nog alom tegenwoordig. Ook in mijzelf. Mijn gedrevenheid om de wereld te veranderen is heel lang voortgekomen uit ongenoegen en boosheid. Dat is als drijfveer helemaal niet zo verkeerd. Maar alleen met liefde en een gevoel van overvloed kunnen we de aarde mooier maken en anderen inspireren dat ook te doen. Het voedsel en alle mensen daaromheen hebben mij dat laten inzien. Daarvoor voel ik diepe dankbaarheid. En de behoefte iets terug te doen voor de aarde en voor deze mensen. Amen.

Dag 40: de finale

2010-11-12T20:26:00.001+01:00

De veertigste dag van mijn voedsel-campagne stond niet geheel in het teken van voedsel. Het was de Dag van de Duurzaamheid. Op meer dan 2000 plekken in Nederland hebben zeker 60.000 mensen zich beziggehouden met duurzaamheid. Voor Urgenda was ik ‘tour-captain’ van een deel van de Elektrische Elfstedentocht die van start ging in Helmond. Die ochtend vertrokken vanaf zeven plaatsen in Nederland diverse elektrische karavaans. Anne Marie Rakhorst gaf in Helmond om 10.30 uur het startsein voor de tour met een snerpende toeter, op het moment dat een kleine stoet van vijf elektrische auto’s richting Rosmalen vertrok. Hier vond in het Autotron een bijeenkomst plaats over duurzaam vervoer, waar ook staatssecretaris Bleeker en ondernemer Ruud Koornstra hun opwachting maakten.

Camera’s flitsten af en aan toen Bleeker achter het stuur plaatsnam van een elektrische bestelauto. Zo leuk en nieuw blijkt elektrisch rijden nog te zijn. Door naar Utrecht, waar we op een tochtig parkeerterrein warme snert kregen van enthousiaste betrokkenen bij projecten rond elektrisch vervoer van AgentschapNL en het Formule E team, de club van Prins Maurits. En vervolgens – het liep inmiddels tegen drieën - zetten we koers naar eindpunt Almere. Op een steenkoude dijk onder de windmolens vonden tientallen bestuurders van elektrische auto’s elkaar. Verkleumd, maar gelukkig dat ze uit alle hoeken en gaten van Nederland de tocht hadden volbracht en elkaar hadden gevonden. Magisch om mee te maken hoe enthousiast mensen meedoen aan zo’n reis vol ontberingen (om stroom te sparen ging in heel veel elektrische auto’s de verwarming niet aan) en hoe blij ze zijn andere chauffeurs op het eindpunt te ontmoeten. ‘We hebben het gered!’

Mijn eigen 40 dagen durende tocht eindigde gisteren ook, in Almere. Weliswaar niet op de koude dijk, maar in de bibliotheek van Almere waar de Youth Food Movement met hulp van heel veel vrijwilligers een prachtig diner had gekookt voor de Trouw duurzame 100. Zo’n 150 (ook nieuwe genomineerden waren uitgenodigd) van de meest invloedrijke duurzaamheidsmensen kwamen samen om de Dag van de Duurzaamheid af te sluiten. Aan 11 tafels werd druk gediscussieerd over belangrijke thema’s als ‘duurzaam consumeren’, ‘groene economie’ en – uiteraard – ‘duurzaam voedsel’. Aan ‘mijn’ tafel schoven een mooi gezelschap van grote en kleine ondernemers, een politica, de retail en maatschappelijke partijen. Hoewel er belangwekkende dingen werden gezegd over de jeugd (besef bijbrengen maar ook warenkennis), de overheid (zorgen voor level playing field) en de consument (meer bewustwording) konden wij in ruim een uur tijd het ingewikkelde voedselvraagstuk natuurlijk niet oplossen. Toch gaat ieder van ons er binnen de eigen mogelijkheden wel hard aan werken.

Mijn reis van 40 dagen kent geen climax aan het eind. Geen top die ik heb beklommen, geen medailles, geen eindstreep. Gaande de rit heb ik ontdekt dat het onderweg zijn, dingen proberen, vragen stellen en wijzer worden vele malen belangrijker is dan het bereiken van een vooropgezet doel. Ik ging op zoek naar duurzaam voedsel. Dat heb ik in ruime mate aangetroffen, afhankelijk van hoe je dit definieert. Maar ik vond onderweg vele malen meer dan ik ooit voor mogelijk heb gehouden. Ik vond bijzonder eten. Ik vond inzicht in de complexiteit van het voedselvraagstuk. Ik vond mensen die mij lieten delen in hun inzichten en creaties. Ik vond puurheid, rust en waarheid. En heel veel liefde en betrokkenheid. En bovenal de wetenschap dat duurzaamheid iets is dat we alleen met elkaar kunnen bereiken.

Ik ben weer thuis. Met een vol hoofd van wat ik allemaal heb gehoord onderweg. Met een vol hart van wat ik allemaal mocht beleven en met veel dankbaarheid voor wat ik heb gekregen aan kennis, aan betrokkenheid, steun en bereidwilligheid. Ik wil iedereen bedanken die mij een kijkje in zijn of haar keuken gunde. Of dit nu een bedrijf was dat zijn deuren opende, particuliere of professionele koks die voor mij kookten of iemand die aan de keukentafel zijn zorgvuldig opgebouwde inzichten in het voedselvraagstuk met mij deelde. Ik wil alle twitteraars bedanken voor hun vrolijkheid en praktische suggesties.

Via mijn blog heb ik geprobeerd iets terug te geven. Ik heb getracht dat wat ik vond te verwoorden en op deze manier iets te creëren wat er misschien nog niet was. Dat was geen opzet, maar gebeurde toen ik mij openstelde voor wat zich aandiende. In een ‘epiloog’ die ik nog ga schrijven hoop meer aandacht te kunnen schenken aan de grote lijnen van wat ik heb meegemaakt. Voor nu ga ik eerst uitrusten van deze inspirerende tocht en nadenken over mijn volgende stap.

Dineren met Youth Food Movement

2010-11-12T19:22:00.000+01:00

Dag 39: over vis en verantwoordelijkheid

2010-11-11T18:30:00.001+01:00

Waar ligt eigenlijk de verantwoordelijkheid voor duurzaam voedsel? Bij de consument? Bij de producent? Of bij de supermarkt? Heeft de overheid nog een rol? Ik heb helaas geen sluitend antwoord op die vraag, maar hij moet wel gesteld worden. Het hebben van verantwoordelijkheid nodigt namelijk uit tot het weloverwogen nemen van beslissingen, zo heb ik afgelopen vrijdag ervaren. Bij de Culinaire Werkplaats kreeg ik een fles wijn en een briefje om het aantal genoten glazen op te schrijven. Je eerste – wat kinderachtige – neiging is dan een lekkere grote bel in te schenken. Maar dat doe je niet. Je hebt namelijk het vertrouwen gekregen van de eigenaar en wilt hem niet duperen. Dus ga je trouwhartig de grootte van je glas afwegen tegen de totale inhoud van de fles en probeert er dan eerlijk 1/5 of 1/6 uit te schenken. Was het bij alle keuzes maar zo eenduidig als met die wijn. Toen ik vandaag op jacht ging naar duurzame vis raakte ik er totaal in verstrikt.

Ik ben een enigszins geïnformeerde consument. Ik ben gevoelig voor logo’s, heb de viswijzer als applicatie op mijn I-phone en hoopte met het MSC-keurmerk voor vis van al het gedonder af te zijn. Maar ik geloof dat ik nog steeds moet blijven nadenken. Aan de start van mijn 40 dagen drukte Lars Charas, voorloper op het gebied van duurzaam voedsel, mij op het hart dat het heel erg gesteld was met de visstand in de wereld. En dat ik dus beter alleen zeevruchten kon eten en vegetarische vis die in het seizoen gevangen is. Maar hoe weet je nu in hemelsnaam of een vis ‘in het seizoen gevangen’ is? En wat ie te eten kreeg? En zeevruchten, dat zijn bijvoorbeeld ook garnalen. Maar daar is toch ook van alles mee mis? Met gesleep over de wereld om ze elders te laten pellen bijvoorbeeld? En tropische garnalen zijn dan weer niet goed. Het gevolg was dat ik de afgelopen weken nauwelijks vis durfde kopen en het beperkt gegeten heb. Alleen makreel daar heb ik nooit een onvertogen woord over vernomen. En haring kan er vaak ook nog mee door.

In de supermarkt word je al niet veel wijzer. Ik denk dat Albert Heijn, met hulp van onder andere het Wereld Natuur Fonds, echt zijn best doet. Maar zoals de labelling er nu voor staat is er echt geen touw meer aan vast te knopen. Behalve biologische vis (is dat dan goed?), MSC-gekeurde vis, vis onder het eigen huismerk Puur & Eerlijk, vis onder de noemer ‘op weg naar een duurzame visserij’, vond ik vandaag ook nog eens vis met de kreet ‘vis van dichtbij’. Dat klinkt toch ook wel heel aanlokkelijk. Maar slaat het ook ergens op?

In zekere zin ben ik dus wel voorstander van een winkel of leverancier die de verantwoordelijkheid op dit specifieke vlak van mij overneemt. Fishes pretendeert zo’n winkel te zijn. Ze heeft als eerste detailhandel in Europa het MSC-keurmerk ontvangen. Maar toen ik gisteren bij mijn bezoekje aan de zaak in Utrecht vroeg naar de duurzaamste vis, kreeg ik er slechts een paar voorgesteld. En bleek de winkel er nog een eigen vierkleurige labelling op na te houden. Er is hier dus ook zoiets als ‘zeer verantwoorde’ en ‘enigszins verantwoorde’ vis waartussen ik als consument een keuze moet maken. Op de Noordermarkt in Amsterdam doen ze het weer anders. Daar staat elke zaterdag een viskraam van Goede Vissers. Zij letten niet alleen op soorten vis, maar ook hoe, waar en wanneer die gevangen is. Het assortiment bestaat uit wildgevangen vis, deels met MSC-keurmerk, deels met Waddengoud keurmerk, maar ook van vissers zonder officieel keurmerk, die wel verstandig bezig zijn.

Tja, ik wil best verantwoordelijkheid nemen hoor. Maar wie kan ik in deze kwestie nu echt vertrouwen? Dat zou ik nou wel eens willen weten!

Dag 38: over Almere en de voedsel-elite

2010-11-10T14:11:00.002+01:00

Donderdag is het de Dag van de Duurzaamheid. Met duizenden georganiseerde en individuele activiteiten vieren mensen op allerlei plekken in Nederland dat duurzaamheid leeft. Dat geen kabinet of financiële crisis ons ervan kan weerhouden vrolijk door te gaan met de samenleving duurzamer te maken. Eenvoudigweg omdat het leuk is, bevrediging geeft dingen buiten de gebaande paden om zelf te organiseren en er soms ook geld aan te verdienen is. Almere speelt een klein beetje een hoofdrol in dit hele spektakel. Hier komen meer dan 100 elektrische auto’s bijeen die vanaf allerlei plekken in een soort Elektrische Elfstedentocht die ochtend gaan rijden. ’s Avonds voegen zich daar nog wat invloedrijke types bij uit de Trouw duurzame top 100 voor een diner dat Urgenda met de Youth Food Movement organiseert. Alle reden dus voor mij om alvast het culinaire gehalte van Almere te verkennen. En waar kan dat beter dan bij ‘eetschrijver’ Gerrit-Jan Groothedde thuis?

“Almere is een hele fijne plek om te wonen”, beaamt Groothedde. “Maar het is wel jammer dat er niks te eten te krijgen is”. Dit bedoelt de culinair journalist en –blogger natuurlijk niet letterlijk, maar wie hem een beetje kent snapt wat hij bedoelt. Echt eten. Kwaliteitseten. Mooie verse seizoensproducten of sappig vlees. Helaas is de gemiddelde inwoner van Almere aangewezen op het in zijn ogen belabberde assortiment van de supermarkt. Groothedde maakte er een sport van om een jaar lang zo min mogelijk bij de supermarkt te komen, maar geeft toe dat dit bijna onmogelijk is. Dat zou namelijk betekenen dat hij veel autokilometers zou gaan maken om aan spullen te komen. En dat wil hij nu ook weer niet, want hij heeft duurzaamheid hoog in het vaandel staan.

We behelpen ons dus nog even met wat er in Almere en omstreken voorhanden is. Als ik een blik werp op de grote open keuken waar Groothedde met twee ovens in alle rust een duurzaam maal aan het bereiden is met pompoen, aardappel, savooiekool en varkensvlees, dan valt dat geloof ik nog wel mee. Maar wij zijn, zo leer ik van hem, lid van een voedsel-elite. “Bij zo’n 85% van de Nederlander is er een enorme desinteresse in eten”, treurt Groothedde. “Nederland lijkt wat eten betreft op de Sovjet Unie in de jaren zeventig. Als iedereen zijn eten net zo zou kiezen als zijn auto, dan reden we allemaal in een tweedehands Lada. Waarom hebben we in alle soorten producten diversiteit en keuze, maar niet bij eten? Het is de basis van ons economisch systeem!”.

We moeten naar zijn smaak ook gewoon meer geld gaan uitgeven aan ons eten. Onze volksaard is verpest door de Huishoudscholen die begin 20ste eeuw tot ver in de jaren ’60 waren gefixeerd op zuinigheid. “Nederlanders zijn gierig. Supermarkten concurreren alleen maar op prijs. 92% van de voedingsmarkt is in handen van een handjevol supermarkten. En dus gaan producenten alleen maar sneller en goedkoper produceren. Dat is een van de meest onduurzame dingen die je kunt doen. We hebben er ons culinair erfgoed mee om zeep geholpen. We hadden in de jaren zestig prachtige hoogstam kersenteelt in Nederland. Die is verdwenen doordat supermarkten de kersen goedkoper uit Griekenland konden halen. “ Ook de vleessector is naar zijn smaak volledig verpest. “Je kan geen vlees produceren voor € 5,99 per kilo.”

Maar wat dan wel? “Ik geloof erin dat een goed geïnformeerde elite van kritische consumenten het anders gaat doen en dat dat langzaam doorsijpelt naar andere groepen in de samenleving toe. Internet speelt een rol in het kanaliseren van de vraag naar en het aanbod van kwaliteitsvoedsel. Maar alles staat of valt met de distributie. Er zijn kleine groepen producenten en consumenten die het anders willen. Er moeten plekken komen waar die elkaar kunnen bereiken, door het hele land. Kan de Boerenbond daar geen rol in spelen? Van zo’n coöperatie zijn al die boeren lid. Zorg dan dat ze minder als tuincentrum fungeren en meer als distributieplek van verse kwaliteitsproducten.” En zo hadden we op een doordeweekse avond in Almere onder het genot van een smakelijk maal toch bijna het voedselvraagstuk opgelost. Misschien gaan we dat donderdag, met de duurzame elite, ook echt doen…

Leermomenten van de dag

• Ik zou van Gerrit-Jan willen leren hoe je relaxed een viergangenmaaltijd kunt koken met een ijzeren precisie. Als ik ontspan tijdens het koken dan verpietert alles.

• Ik had me nog niet eerder zo beseft dat het gebrek aan keuze in voedsel zo’n economisch probleem vormt. In Amsterdam voel je dat niet zo, maar in Almere des te meer.

• De term elite kan afstand scheppen. Misschien moeten we praten over voorlopers.

Duurzaam culinair tafelen bij Eetschrijver

2010-11-10T12:32:00.000+01:00

Dag 37: over varkens en verbindingen

2010-11-09T16:19:00.000+01:00

Is het eten van vlees een doodzonde jegens het milieu, de mensheid of de dierenwereld? Of is het de gewoonste zaak van de wereld en zijn veehouders gewoon ondernemers die aan een marktvraag voldoen? Dit ongeveer is de discussie tussen de dierenactivisten aan de ene kant en de vleeseters en vleesproducenten aan de andere kant. Ik ben de eerste om ervoor te pleiten dat het wel allemaal wat minder mag en dat er nog heel wat duurzaamheidsslagen in de veehouderij te maken zijn. Maar ten aanzien van het eten van vlees heb ik een redelijk pragmatisch standpunt. Hoewel ik ruim 20 jaar van mijn leven vegetarisch heb doorgebracht, ben ik nooit tegen het doden van dieren voor menselijke consumptie geweest. Sterker nog, ik ben weer af en toe vlees gaan eten toen ik naast een zorgboerderij woonde waar ik dag in dag uit kon zien dat de beesten een goed leven hadden. Die herkenbaarheid is voor mij tamelijk essentieel. Henk de Lange, varkenshouder uit Dedemsvaart, heeft dit en nog een heel aantal dingen goed begrepen. “Pigs just want to have fun”, is op zijn muur te lezen.

Een paar jaar geleden startte De Lange met zijn bedrijf helemaal opnieuw, van reguliere naar biologische varkensboer. Met 350 zeugen en zo’n 2000 vleesvarkens zou je dit best een intensieve veehouderij kunnen noemen in de zin van hoeveelheid varkens op het bedrijf. Maar als je binnen in de stallen kijkt en buiten al die biggetjes en varkens ziet ronddartelen in de modder, dan zou ik het eerder een ‘buurtschap’ voor varkens noemen. De Lange zelf spreekt van een ‘familiestal’. Hij huisvest zeugen, berige zeugen, drachtige zeugen, jonge moeders met kleintjes, jonge biggetjes, puberende biggetjes en vleesvarkens die rijp zijn voor de slacht allemaal apart in groepen. Biggetjes mogen een week of acht, negen bij de moeder blijven. Elke groep behandelt hij als een familie en biedt hij huisvesting op maat. Met ruimte om te spelen, stro om op te liggen, voer op maat en een buitenruimte die dubbel zo groot is als de normen aangeven. Zonder gecoupeerde staartjes en zonder één druppel antibiotica.

“Ik heb helemaal geen last van staartbijtende varkens”, zegt de Lange. “Mijn varkens hebben drie keer zoveel ruimte als gangbaar is. Voor mijn gevoel is dat staartbijten allemaal aangeleerd gedrag, wat we de varkens dan weer willen afleren door ze af te leiden met speeltjes. Maar dat is allemaal symptoom bestrijding. Mijn varkens vervelen zich helemaal niet, ze kunnen naar buiten, ze lopen in het stro.” Ik kon na een uitgebreide rondleiding in het bedrijf ook niet anders constateren dan dat het deze varkens aan niets ontbreekt. En dat veel van deze speelse en nieuwsgierige dieren zelfs gelukkig op mij overkomen. Het liefst zou De Lange ook nog werken in regionale kringlopen, met akkerbouwers die biologisch voer aan hem leveren. Maar de Overijsselse akkerbouwers zien daar nog geen brood in, dus haalt hij het voer voorlopig uit Flevoland. Zijn vlees levert hij gedeeltelijk aan Duitse en Belgische bedrijven, maar sinds kort wordt het via Van Rooi Meat ook aan Jumbo geleverd. De Nederlandse markt voor biologisch varkensvlees is snel groeiende.

Omdat hij voldoet aan hele strenge Duitse normen, verdient zijn vlees volgens eigen zeggen 4 sterren (Beter Leven-keurmerk van de Dierenbescherming). Zijn drive om het grootschalig anders aan te pakken? “De reguliere sector zit aan zijn eind. We kunnen niet eindeloos doorgaan met opschalen en kostenreductie. De veehouderij in zijn huidige vorm voegt niets toe ten opzichte van wat landen als Brazilië kunnen leveren. Ik wil juist wel waarde toevoegen. Als iets waarde heeft, gooi je het niet weg. Mijn motto is: als je geen droom hebt, dan komt die ook nooit uit. Ik had wel een droom en geloof er heilig in dat we het in Nederland anders kunnen doen.” De Lange is ook overtuigd van iets anders: de kracht van de consument die het anders wil. En van moderne communicatietechnieken, waardoor consumenten en producenten steeds beter en sneller met elkaar in contact kunnen komen. Sleutelwoorden zijn voor hem dan ook ‘communities’ en ‘verbindingen’. Precies zoals hij met zijn varkens omgaat, eigenlijk.

Leermomenten van de dag

• varkens zijn leuke, nieuwsgierige beesten. De vleesvarkens die ik vandaag zag die rijp zijn voor de slacht ogen wel wat agressiever, maar dat vind ik van sommige jongeren in de puberleeftijd ook.
• Op deze manier kun je op een kleinschalige manier toch een grootschalig bedrijf hebben.
• Mijn mening over het eten van vlees is er niet door veranderd: minder, maar beter.
• De banken en regeltjes lopen hopeloos achter als het gaat om echte koplopers zoals Henk. Zullen we daar eens wat verandering in brengen?

Varkenshouder Henk de Lange

2010-11-09T16:17:00.000+01:00

Gelukkige biggetjes

2010-11-09T14:11:00.000+01:00

Dag 36: over eten en gewoontes

2010-11-08T20:35:00.000+01:00

Toen ik 36 dagen geleden aan dit eet-avontuur begon, had ik geen idee wat me te wachten stond. Of het überhaupt mogelijk was: 40 dagen duurzaam eten. En of ik dan nog plezier zou beleven aan mijn dagelijkse kost. Dat is me 100% meegevallen. Ook al leg je jezelf beperkingen van enige aard op, dan nog groeit er voldoende voedzaams en lekkers om je buikje meer dan rond te eten. Hoewel ik mijn ‘eindconclusies’ nog een klein beetje opspaar, wil ik al wel een paar noties met jullie delen. Ten eerste kan ik iedereen zo’n bezinningsperiode op eten aanraden. Hoewel mijn leven verre van rustig was, heb ik geleerd over mijn eten na te denken. Dat alleen al, dat je niet alles klakkeloos in je supermarktkarretje smijt, is winst. Vooral de maaltijden thuis, met groenten van de stadsboerderij en uit het seizoen vond ik afgelopen weken buitengewoon smakelijk.

Dit eten heeft, omdat het zo herkenbaar is, een ongelofelijke waarde voor mij gekregen. Dat ervaar ik echt als een geschenk en ik had gisteren – misschien omdat mijn ouders ook aan tafel zaten – ineens de neiging er voor te gaan bidden. Eten waar een verhaal achter zit proeft ook gewoon beter. Zo geniet ik nog elke dag van de kweeperengelei die ik kocht op de Underground Boerenmarkt, omdat ik zo heb gelachen met dat meisje dat het me verkocht. Eten dat je waardeert, daar prop je jezelf niet mee vol, is mijn ervaring. Ik taal ineens een heel stuk minder naar chips en snacks. Hoewel ik jullie gelijk maar beken dat sinds Albert Heijn chocoladeletters verkoopt die fair trade én biologisch zijn, ik me daar wel aan bezondig.

Wat mij brengt bij de zaken die ik lastig vond. Sinds ik de rode grapefruits liet staan omdat ze slecht scoren op de groente- en fruitkalender van Milieucentraal, snak ik naar citrusvruchten. Vooral bij het ontbijt. Gelukkig zijn er sinds kort sinaasappels uit Italië te koop die het qua milieubelasting niet onaardig doen en die ik dus gelijk heb ingeslagen. Ook vind ik het heel erg ingewikkeld me te onttrekken aan de sociale norm. Ik nam regelmatig eigen zakjes thee mee, maar dat is echt vervelend. Toen vorige week na een fantastisch concert de kurk van de champagne ging in het koor waarin ik zong, heb ik dan ook gewoon mee gedronken. Dit samen vieren vond ik waardevoller dan dat ik me strikt aan mijn normen zou houden.

Het zou me niet gelukt zijn als ik mijn eetgewoonten radicaal had moeten omgooien. Daarvoor is het wereldvoedselvraagstuk of het klimaatprobleem dan net niet tastbaar genoeg als je in de winkel staat. Ik ben ook niet zo hoopvol over het gegeven dat meer informatie over voedsel alleen, mensen zal bewegen tot ander gedrag. Ten eerste moet de consumenteninformatie heel helder zijn en het gewenste gedrag ook. Ik lees nu eenmaal niet alle informatie op pakjes, en ga doorgaans ook niet thuis nazoeken hoe het in elkaar steekt om vervolgens een rationele afweging te maken. Ik wil een soort van basisgevoel hebben van ‘goed’ en ‘fout’ en dan in de winkel snel mijn keuze kunnen maken. En ook nog het gevoel hebben dat wat ik doe, past binnen een sociaal geaccepteerde norm. Als ik me bij alles wat ik eet zou moeten afzonderen van mijn omgeving, was ik binnen een week gestopt. Wat dat betreft ben ik alleen maar meer een aanhanger geworden van het nudgen: consumenten een duwtje in de goede richting geven. Fijn dat op 11 november aanstaande, de Dag van de Duurzaamheid, het platform Nudge dan ook eindelijk van start gaat. Maar ook fijn dat er kritische consumenten en NGO’s zijn die wel doorvragen en actie voeren.

Dag 35: over de kunst van echt eten

2010-11-07T21:20:00.000+01:00

Dat eten over emotie en liefde gaat, dat wist ik natuurlijk wel. Maar dat een bord met smaken me zo bij de strot grijpt dat ik er tranen van in mijn ogen krijg, dat had ik nog niet eerder meegemaakt. Het gebeurde me vrijdag bij de Culinaire Werkplaats in Amsterdam, waar ik at met Alexandra Besel (Fabulous Food Festival). De eigenaars, Eric Meursing en Marjolein Wintjes hadden rondom de eetherinneringen en recepten van vegan-queen Lisette Kreischer een hele avond samengesteld. Niet letterlijk door haar recepten te koken, daar zijn ze te eigengereid voor, maar door aan de hand van Lisettes recepten en herinneringen een menu samen te stellen. Op de manier waarop zij het aanpakten ging het voedsel met verhaal en al rechtstreeks je hart binnen en heel veel later kwam het pas via je mond in je maag terecht. Ik weet niet hoe ik het beter kan opschrijven.

Toen ik aan het begin van de avond aan Marjolein vroeg wat ze nu precies bedoelde met ‘werken op het snijvlak van kunst en eten’, schuifelde ze wat ongemakkelijk heen en weer. Later begreep ik waarom. Zoiets kun je helemaal niet uitleggen, zoiets moet je ervaren. En dat deed ik, daar in dat huiskamerrestaurant in een gewone straat in Amsterdam-West. Door in elk hoekje van het restaurant iets kunstzinnigs rondom eten neer te zetten word je voortdurend van je stuk gebracht. Zo trof ik in een vensterbank kleine broodjes met teksten aan als ‘liefde’ of ‘stilte’ of ‘goede gedachte’. Marjolein vertelde dat ze die soms maakt voor begrafenissen of andere speciale gelegenheden terwijl ze herinneringen of verhalen in het broodrecept verwerkt. En dan mensen ter plekke uitnodigt om de broodjes in tweeën te breken en deze emotie dus weer te delen met een ander. Waardoor goede gedachten en liefde zich vermenigvuldigen.

Tussen al het eten door kwam er veel persoonlijke aandacht van alle drie de bedenkers van deze avond. Lisette, naar mijn opinie de Nigella Lawson van Nederland, kwam ons vertellen over een belangrijk mens in haar leven en hoe dat had geleid tot een – veganistisch - recept in haar boek. Vervolgens kwamen de koks langs om ons uit te leggen hoe het kwam dat je nu dit gerecht op je bord vond. En ik vond daar van alles. Een cocktail van pompoen die zonder toevoeging van zuivel was verworden tot een soort sabayon. Een plakje deeg met een prutje van tomaten, paprika’s en veel verse kruiden dat troostend en geruststellend was. Een schotel die in een ver verleden was afgeleid van een andijviestamppot, maar die de smaken bitter, zoet en zuur nu listig liet exploderen op je tong. Ik wist niet dat je op die manier kon communiceren via eten.

Deze mensen snappen wat ‘echt’ eten inhoudt. Dat het koken rond groenten en fruit je terug kan brengen tot de wortels van je bestaan. Of, zoals Marjolein het zelf verwoordt: “wij koken zelf niet veganistisch, maar vinden wel dat vlees of vis alleen maar afleiden van wat er verder voor moois in de maaltijd te vinden is”. Niet alleen het eten in de Culinaire Werkplaats deugt. De manier waarop ze met hun klanten omgaan deugt zo mogelijk nog meer. Zo is er geen scheiding tussen keuken en restaurant en kun je voortdurend met de koks in gesprek. Over transparantie gesproken. En mag je zelf aankruisen hoeveel glazen je hebt gedronken uit de fles wijn die op je tafel staat. Over vertrouwen gesproken. En reken jij na afloop het bedrag af dat jij voor de maaltijd wilt uitgeven. Over verantwoordelijkheid gesproken. Ik heb er geen woorden voor. Ik neem er alleen maar mijn denkbeeldige pet voor af.

Overwegingen van de dag:

Ik kwam voor een kennismaking met veganisme. Ik vond heel iets anders, maar ben wel gaan nadenken over de plek van dierlijke eiwitten in ons menu. Wij – ik ook – zijn verslaafd zijn aan dierlijke eiwitten. Maandag ga ik bij een varkensboer langs en zal daarna mijn bevindingen met jullie delen. Extremen houden het leven spannend.

Ecofabulous Eetinspiratie

2010-11-07T21:16:00.000+01:00

Dag 34: goed nieuws in de catering

2010-11-06T21:50:00.003+01:00

Mijn beeld over cateraars is ernstig gekleurd door ervaringen in het verleden van smakeloze fabriekssalades, aangelengde soep uit een pakje, per stuk verpakt broodbeleg en cateringmensen zélf die nog net weten hoe ze de friteuse moeten aanzetten. Ik was dus aangenaam verrast toen ik gisteren mijn opwachting maakte bij Berenschot in Utrecht, waar het bedrijf Vitam de catering verzorgt. Duurzaam is misschien niet een kreet die de lading helemaal dekt, maar de focus op echt eten, verse producten uit de streek en het seizoen en het feit dat er door koks gewoon lekker gekookt wordt, vond ik een forse stap in de goede richting. Ik zou in ieder geval als ik Berenschotter was nooit meer een thuis gesmeerde boterham meenemen.

Peter Nass, support consultant bij Vitam, is een zeer gedreven man. En als hij vertelt over alle nieuwe, verse producten die in de catering worden gebruikt, is hij niet meer te stuiten. “Wij werken intensief samen met Mijn Boer”, vertelt Peter als wij langs de uitgestalde waren wandelen. “Zij leveren van kwekers uit de buurt allemaal verse producten uit het seizoen, die we dezelfde dag proberen te verwerken tot gerechten. Nu wordt er bijvoorbeeld veel gemaakt van pompoen, van witlof, van kool en wortel. Het brood wordt een uur voor opening van het bedrijfsrestaurant vers afgebakken.” Ook heeft het bedrijfsrestaurant een klein winkeltje met wat verse biologische groenten en fruit, jammen en sappen, bedoeld om de werknemers ook thuis kennis te laten maken met verse en eerlijke producten. Tegen zeer scherpe prijzen. Peter heeft er lol in steeds op zoek te gaan naar nóg duurzamer producten en innovaties. Zo stuitte hij op in Nederland gemaakte koolzaadolie, die de biologische olijfolie in de keuken kan vervangen. En liet hij Kwekerij Osdorp een speciale Vitam-tomaat creëren.

Met zijn ruim 40 klanten en 20.000 maaltijden die per dag worden verzorgd, is Vitam nog maar een kleine speler op de markt. “Je moet mensen gewoon verleiden met lekker en vers eten, meent Peter. "Wij maken goed en lekker eten tastbaar voor mensen en doen ons stinkende best ervoor te zorgen dat ze lekkere producten krijgen. Ik vind dat eten vooral lekker en gezellig moet zijn. Als mijn moeder vroeger hutspot kookte dan kwamen de wortels en de uien vers binnen. Vanaf de ochtend rook het dan al naar hutspot: er hangt de hele dag een beleving in huis. Dat zoek ik hier in de catering ook een beetje.” Vitam doet ook het nodige aan afvalpreventie, een belangrijk struikelblok bij cateraars. Zo worden soepresten verwerkt in goulash of macaroni, kennen ze geen standaardmenu’s en wordt het brood dat vandaag over is morgen geroosterd bij de soep geleverd. Eigenlijk gewoon een kwestie van een beetje logisch nadenken dus. En mensen in de keuken aan het werk zetten die daar lol in hebben.

Om de wat traditioneel ingestelde gasten niet helemaal teleur te stellen, zijn er in een hoekje van het restaurant nog wel wat kroketten, kaassouflés en frikadellen te vinden. De keuze van vis is nog een punt van aandacht. Een blik op op de viswijzer geeft wellicht uitkomst. Hoewel Vitam nergens op de site claimt ‘duurzaam’ te zijn en al helemaal niet ‘de duurzaamste’. Voor hun overige inspanningen vers en goed eten te serveren, verdient Vitam alle lof.

Lunch bij Berenschot met Vitam catering

2010-11-06T21:49:00.002+01:00

Dag 33: over transparantie en vertrouwen

2010-11-05T11:07:00.001+01:00

Een van de wonderlijke dingen van deze campagne is dat ik overal kan binnenwandelen, mensen het hemd van het lijf vraag, foto’s neem en een filmpje schiet. Kennelijk vertrouwt iedereen er maar op dat ik het goed met ze voor heb, want niemand vraagt mij tot op heden of ze vooraf mijn teksten mogen zien. En dat vertrouwen dat mij geschonken is, wil ik op mijn beurt ook niet beschamen. Voor het bedrijf Eosta, groothandel in biologische en Fairtrade groenten en fruit, is het logisch. “Met de mogelijkheden van internet ligt alle informatie sowieso op straat, dat moet je helemaal niet willen controleren”, zegt Michael Wilde, marketingmanager van Eosta. “Bovendien willen wij volkomen transparant zijn, naar klanten en leveranciers toe. Wij hebben helemaal niets te verbergen.” Die transparantie is inderdaad het eerste dat mij opvalt bij binnenkomst. In een grote open ruimte wordt in wel vijf talen door elkaar druk getelefoneerd met telers en supermarkten overal ter wereld. De erboven gelegen verdieping, waar directie, marketing en nog wat lange termijn strategen huizen, heeft een open verbinding met de benedenverdieping. Er zijn alleen wat glazen wanden die, indien gewenst, voor de nodige privacy kunnen zorgen.

Transparant is vooral ook de bedrijfsvoering van deze marktleider. Met een code-systeem dat op veel van hun producten is terug te vinden, Nature and More genaamd, kan je als consument inloggen op een database en precies te weten komen waar jouw product vandaan komt en hoe de teler scoort op diverse onderdelen van duurzaamheid. Ook daarin wil Eosta zo helder mogelijk zijn: duurzaamheid is niet onder één noemer te vangen. Daarom kozen ze voor het label Nature & More, een systeem waarin de verschillende aspecten van duurzaamheid apart worden beschreven. Als teler kun je scoren op energieverbruik, op biodiversiteit, op diervriendelijkheid, op waterverbruik, bodemleven of lucht. In het hart van de Sustainability Flower kreten als vrijheid, rechtvaardigheid en solidariteit. “We ontdekten dat consumenten allemaal op verschillende onderdelen van duurzaamheid letten”, vertelt directeur Volkert Engelsman. “De mensen die vooral op dierenwelzijn letten, hebben weer minder op met energiegebruik van productie bijvoorbeeld. Met dit systeem kunnen we al die groepen bedienen.”

Een rondgang door het bedrijf toont grote ladingen groenten en fruit die van telers overal ter wereld worden getransporteerd naar supermarkten in Europa. Zo liggen er tomaatjes klaar voor de Migros in Zwitserland en voor Ica in Zweden. Grote pallets met paprika’s wachten op transport naar Noorwegen en bergen pompoenen en aubergines verdwijnen richting Duitsland. Nederland is voor deze internationale speler van relatief klein belang. Eosta bevoorraadt een aantal natuurwinkels, C 1000 en Hoogvliet supermarkten. “In het buitenland hebben we veel meer kans om met een goed product voor een goede prijs zaken te doen”, zegt Wilde. “Wij kiezen vooral voor kwaliteit, voor korte transportlijnen, voor variëteit en onderscheidende producten. Zo bieden we bijvoorbeeld de gestreept aubergine, de tasty tiger, aan omdat die zich duidelijk onderscheidt van een gewone aubergine.”

Eosta let wel op de klimaataspecten van sommige producten en maakt daarom soms de keuze om kastomaten uit het ene land te vervangen door producten die op volle grond in het andere land geteeld zijn. Maar het klimaat alleen is geen reden om producten die van ver komen niet op de markt te brengen. “Wij geloven in eerlijke handel met mensen uit de derde wereld. Door met telers samen te werken en te investeren in lokale gemeenschappen, kunnen we veel betekenen voor de sociale duurzaamheid in een land. Maar de consument moet de keus maken. Wij vertellen zoveel mogelijk wat er klopt aan het product en wat er eventueel nog niet klopt”.
En zo ben ik weer helemaal teruggeworpen op mijzelf. Ik heb maximaal vertrouwen in dit bedrijf en de telers waar ze zaken mee doen. Ze vertellen me alles wat er te vertellen is over het product. Maar ik ben aan zet. Nog nooit voelde ik zo duidelijk de macht die ik als consument heb. Maar ook de verantwoordelijkheid. Met mijn keuzes kan ik het leven van een familie in Ghana positief beïnvloeden. Of het energieverbruik van de productie omhoog stuwen. Wat zegt mijn geweten? Ik geloof dat vooral ik heel transparant zijn. En toegeven dat er in mijn keuzes ook van alles nog niet klopt.

Kijkje bij Eosta

2010-11-05T11:05:00.000+01:00

Dag 32: de herwaardering van de aardappel

2010-11-04T21:41:00.002+01:00

Het leukste van deze campagne blijft dat ik elke dag weer met nieuwe mensen in aanraking kom. Mensen die ik niet kende, die contact met mij zochten of ik met hen. Die een passie met mij delen voor duurzaam eten. Die vragen hadden en op onderzoek uit gingen. En die ik dan ontmoet ergens in hun zoektocht. Zo zat ik gisteren in een onooglijk tentje bij station Houten met Dorien Soons. Op enig moment in haar leven had ze vragen over de milieubelasting van eten. En ze had tijd om naar de antwoorden op zoek te gaan en de drive om die antwoorden te delen met een groter publiek. Zo ontstond Foodprint cooking, een zeer informatieve website met tips over milieuvriendelijk koken. “Bij mij ging de knop om toen ik op het achtuur journaal hoorde dat we klimaatdoelstellingen van het kabinet konden realiseren door 1 dag per week geen vlees te eten.” Vele uren en veel uitzoekwerk verder had ze ook nog een kookboekje met recepten. Nu nog een uitgever vinden.

Dorien is gegrepen door eten dat zo min mogelijk belasting oplevert voor het milieu. Footprints dus. “Als we een beetje opletten, kunnen we de ‘voetjes’ van ons eten (al haar recepten zijn uitgedrukt in voeten) met tweederde terugbrengen. Ik kijk dan naar het totale energieverbruik dat nodig is voor verwerken, transport en productie van eten. En dan is met de auto heen en weer naar de winkel een stuk belastender dan sinaasappels eten die met de boot uit Afrika komen. En zijn sperziebonen uit Kenia een stuk milieuvriendelijker dan Nederlandse uit de kas.” Bovenaan haar lijstje van to do’s staat eten uit het seizoen dat lokaal is geproduceerd. Daarna kijkt ze of het wel of niet uit een kas komt. In die volgorde gekozen is biologisch een prima optie. Fairtrade en foodmiles gaan echter niet zo goed samen. “Ik schrijf mensen niks voor, mensen moeten zelf bepalen wat voor hen belangrijk is. Maar ik kies voor de footprint. Dan is vlees echt een item, dat is heel belastend. Zelf kies ik meestal biologisch vlees, maar ik doe ook veel met seitan, daar kun je alle kanten mee op.”

Achter de ramen van het Houtense café spreken Dorien en ik over onze worstelingen. Over dat je als consument soms tussen twee kwaden moet kiezen. Wat zou het handig zijn als er een God was die het allemaal voor ons regelt en bepaalt. Die ons een soort CO2-rantsoen geeft waarbinnen we dan onze eigen keuzes kunnen maken. Maar nee, wij onvolkomen mensen zijn helemaal teruggeworpen op ons eigen geweten. ‘Beter inconsequent goed, dan consequent fout’, is Doriens van Marianne Thieme geleende motto. We zijn het er roerend over eens dat tijd de grootste bedreiging is voor duurzaamheid. “Ons grootste probleem is dat we te veel in een dag willen proppen. We gooien voorgesneden groenten in een pan en hollen dan naar de joga om te ontstressen. Maar als je nu die aardappels gewoon weer zelf gaat schillen, hoef je helemaal niet naar die joga. Bovendien zijn aardappels gezond en voedzaam, beter dan al die witte pasta’s die we allemaal zijn gaan eten.”

Ondanks alle belasting die ons voedsel oplevert, moet het natuurlijk wel gewoon lekker zijn. Daarom als afsluiting twee heerlijke recepten van Dorien die goed passen in het seizoen en waarmee je je footprint gelijk halveert:

Seitanschotel met honing-hazelnootbananen (7 MJ)

• 1 kg aardappelen • 3 dl melk • handjevol hazelnoten • 300 g seitangehakt • honing • 4 rijpe bananen • zonnebloemolie • zout, peper

Schil de aardappelen, snijd ze in kleine stukjes en kook ze met een bodempje water met een snuf zout gaar. Giet het water af. Prak de aardappelen fijn en meng er melk door tot het puree is. Stamp de hazelnoten grof (in een plastic zakje met een hamer op slaan). Meng de seitan met honing, 3 geprakte bananen en hazelnootstukjes.

Bedek de bodem van de ovenschaal met het seitanmengsel. Strijk er vervolgens de puree overheen. De laatste banaan in de lengte doormidden snijden en er ter garnering bovenop leggen.

Spitskool met kerrie en rozijnen

• 800 gram spitskool • 1 el olijfolie • kerrie • zout • kaneel • 1 appel handjevol rozijnen

Snijd de spitskool in stukjes. Bak de spitskool met een flinke snuf kerrie en een beetje zout 5 minuten in een scheutje olijfolie. Schil de appel en snijd hem in stukjes. Voeg de appel, rozijnen en een schepje kaneel toe aan de spitskool en roer dit goed om.

Dag 31: Vegetarische innovaties

2010-11-03T16:03:00.000+01:00

De eerste keer dat ik kennis maakte met de hapjes van de Vegetarische Slager was eind september. We waren met de regiotour van Urgenda in Groningen op bezoek in Valthermond, waar hoogleraar Rob van Haren experimenteert met de teelt van lupinen. De bonen van lupinen zijn een van de producten, naast soja, waar de vegetarische slager zijn producten van maakt. Het overwegend vleesetend gezelschap viel en masse voor de bite en de smaak van de vleesvervangers die ons in ragouts, soepen en salades werd opgediend. En zelfs ik, die met mijn verleden als vegetariër zo ongeveer alle vegaburgers heb gegeten die er op de markt zijn, was er danig van onder de indruk. Alle reden dus om eens langs te gaan bij de recent geopende winkel in Den Haag.

Het mooie jugendstil pand in hartje Den Haag, schuin tegenover de bibliotheek en het Lucent Danstheater, ligt er ogenschijnlijk rustig bij. Binnen is er een behoorlijke aanloop van klanten, die doelgericht op het koelschap afgaan. Geen nieuwsgierige kijkers dus, maar kopers. “We gaan goed”, zegt slager Paul Bom die eigenlijk kok is. “We hebben steeds meer klanten die terug komen en doelgericht boodschappen komen doen”.
Het woord ‘vegetarische slager’ roept in eerste instantie een glimlach op. Maar de zaak is precies wat het pretendeert te zijn: een slagerij met vegetarische producten. Van ‘vlees’ dat je zelf in je wok of pan tot een gerecht kunt bereiden, tot kant en klaar maaltijden, vers belegde broodjes, bitterballen en toebehoren voor de maaltijd als mooie kruiden, pesto, olie, 10 soorten sojasaus, etc. Ook vegetarische wijn, bereid zonder dierlijk bindmiddel, ligt in het schap. Evenals innovatieve producten als groen tomatensap, zeewierpesto en gedroogd fruit.

Duurzaamheid in brede zin hebben ze hoog in het vaandel. In de winkel wordt veel gewerkt met biologische producten. “Maar we zijn niet 100% biologisch, ook de soja niet. Dat hebben we ook nooit gepretendeerd. Biologische soja is heel lastig om aan te komen, maar soja is van zichzelf al een product met een 8 keer lagere voetafdruk dan vlees”. Paul Bom zucht een beetje van mensen die op gaan naar wat er in hun ogen niet klopt aan het geheel. “Wij doen waar we goed in zijn. We ontwikkelen nieuwe producten, testen dingen uit, laten mensen proeven. Zelf heb ik veel verstand van de Japanse keuken en dat zie je terug in onze gerechten. “

De Vegetarische Slager is eigenlijk een heel concept van personen en bedrijfjes. Initiatiefnemer is Jaap Korteweg, man van Marianne Thieme en akkerbouwer. De winkel is het voornaamste uithangbord naar de consument toe. Ook is een webwinkel geopend waar mensen uit heel Nederland deze bijzondere producten kunnen bestellen. De vleesvervangers zelf worden gemaakt door Ojah, een bedrijfje uit Wageningen dat zich helemaal heeft toegelegd op de productie van mooie vleesvervangers. Marco Westmaas, kok van hotel Elzenduin in Ter Heijde, heeft meegewerkt aan de samenstelling van een aantal producten. Wat ze goed begrepen hebben daar in Den Haag, is dat voor consumenten eigenlijk maar één ding telt: smaakt het ergens naar? En dat doet het. Het smaakt naar vlees, het heeft de bite van vlees, en het is lekker toch geen vlees. Gisteravond proefde ik de kant-en-klaar lasagne en die smaakte fantastisch. Ik vind dat ze geweldig innovatief bezig zijn en hoop dat ze snel groter groeien en nieuwe markten kunnen bedienen.

De Vegetarische Slager

2010-11-03T14:08:00.000+01:00

Dag 30; GaultMillau gaat voor duurzaamheid

2010-11-02T19:34:00.000+01:00

Het kwam wat onwennig zijn mond uit. Maar directeur Jan van Lissum van GaultMillau Nederland meende het oprecht toen hij trots verkondigde dat er dit jaar voor het eerst een prijs is uitgereikt voor het duurzaamste restaurant van het jaar. Met woorden als “we denken ook aan de generaties na ons. En ook aan het milieu” gaf hij er blijk van dat er een nieuwe wind waait door horecaland. Een duurzame wind, welteverstaan. Het olijfboompje dat wat eenzaam prijkte op het grote podium in het Circustheater in Scheveningen moest dat symboliseren. En de samenwerking met Varkens in Nood, die garant stond voor de selectie van duurzaamheidscriteria en controle bij de restaurants ter plekke, moest er borg voor staan dat ze niet maar wat zelf verzonnen hadden. Paul van Staveren van restaurant Sonoy uit Emmeloord ging er gisteren met de eerste vermelding voor duurzaamheid van GaultMillau vandoor. Een mooie prestatie.

Ik was zelf ook wat onwennig toen ik het Circustheater in mijn goeie goed betrad. Jorien de Lege van Varkens in Nood had voor mijn toegangskaart gezorgd. Ik voelde me als Gert-Jan Dröge die een aflevering van Glamourland aan het maken was, toen ik mij tussen de champagne-drinkende, aan ganzeleverlollies likkende menigte begaf. Het crème de la crème van de Nederlandse gastronomie was een avondje uit en daar mocht ik zomaar tussen lopen. De hapjes werden door diverse horecaondernemers verzorgd en luisterden naar klinkende namen als ‘Wagyu pastrami met ketchup en gember’ of ‘cappuccino van kreeft met nootmuskaat’ of ‘San Daniele Ham en Lardo di Colonnata ’. De meest dingen heb ik voor alle zekerheid aan mijn duurzame neus voorbij laten gaan, maar het gerechtje van Marco Westmaas (eveneens verbonden aan de Vegetarische Slager) leek mij redelijk okay: gemarineerde makreel met tomaat, zeewier, amandel en veldsla. Helaas heb ik de goede man door de drukte nooit kunnen vinden. Dan maar een lekkere krentenboterham met kaas van het Vlaams Broodhuys. Ook heerlijk.

Gaandeweg begon ik lol te krijgen in dit feestje. Zeker toen ik aan de praat raakte met een meneer van Hanos (groothandel voor de horeca) die mij uitgebreid uit de doeken ging doen dat zijn spumante (of was het nu frizzante?) uit wel vijf soorten Italiaanse druiven was samengesteld. En ik hem na vijf minuten bekende dat ik niet in de horecawereld werkzaam was en hij op zijn beurt mij opbiechtte er ook niet álles van af te weten. Ik ontdekte flesjes van Heineken die het midden hielden tussen een blikje en een flesje. Ik rook kazen die ik nog nooit van mijn leven ontmoet had en zag vissen die glommen onder een dikke laag gelei. Eenmaal in de grote theaterzaal begon de ernst van de materie tot mij door te dringen. Hier zaten gespannen, gepassioneerde horeca-ondernemers die het hele jaar hard werken en wiens toekomst af kan hangen van een vermelding in of prijs van deze prestigieuze gids. Hier waren kosten nog moeite gespaard om er een gala-uitreiking van te maken. Hier gingen mensen tot tranen geroerd richting podium om hun vermelding voor Gastvrouw van het Jaar in ontvangst te nemen. Hier gleden Jonnie en Thérese Boer koel en beheerst naar de spotlichten om zich voor de zoveelste keer te laten onderscheiden als Restaurant van het Jaar.

Mijn aanvankelijke gereserveerdheid maakte plaats voor geestdrift. Hier stond het neusje van de zalm van de Nederlandse horeca en ‘onze’ Varkens in Nood had het (ik voelde me ineens enorm met hen verwant), gepresteerd vermeldingen in deze gids te kunnen doen voor duurzaamheid. Dat was niet minder dan fantastisch! Alsof de Oscar-uitreikingen mede mogelijk worden gemaakt door Milieudefensie. Jorien de Lege, campaigner bij Varkens in Nood, was ook trots. “Het geeft een positieve stimulans. GaultMillau kraakt niet af, maar geeft prijzen weg aan de top van de horeca. En die bepalen wat er verder in horecaland gebeurt. We hebben op een aantal dingen gelet, waarvan diervriendelijkheid van het menu het belangrijkste was. Alle ondernemers hebben formulieren ingevuld en we zijn bij 13 restaurants ook echt gaan controleren of het allemaal klopte. Dat varieerde van het soort vlees dat op het menu stond, de hoeveelheid vegetarische gerechten tot aan groene stroom of het voorkomen dat er eten wordt weggegooid. We waren verrast dat iedereen heel serieus deze formulieren had ingevuld en zich ook niet beter had voorgedaan dan in werkelijkheid.” Paul van Staveren is een terechte winnaar volgens haar, omdat Sonoy verder gaat dan smaak alleen. “Bij hem komen eerst de groenten, en dan het vlees. Hij kookt veel met seizoensproducten en uit de streek en serveert geen garnalen uit Holland die eerst elders gepeld worden. En hij communiceert er open over met zijn klanten. ” Kijk, dat geeft hoop voor de toekomst. Op naar Emmeloord!

Dag 29: de Smaak van Nederland

2010-11-01T16:27:00.001+01:00

Waarom is het toch zo ingewikkeld om een gewone proeverij van ambachtelijke streekproducten op straat te organiseren? Dwingen we alle mobs, ludieke acties of boerenmarkten voor eerlijk voedsel om underground te gaan? Ik mag toch hopen van niet. Vanochtend zou ik in Amsterdam gaan deelnemen aan de Smaak van Nederland, een wedstrijd voor het lekkerste streekproduct. Door miscommunicatie bleek de geplande actie bij het WTC en Station Zuid ineens niet door te gaan. De week ervoor waren in Groningen weer andere obstakels. Dus hebben we het hele zwikje ingeladen en zijn op weg gegaan naar de Keizersgracht, waar de smaaktest uiteindelijk voor de deur van Urgenda en De Groene Bocht plaatsvond. Tot groot genoegen van de organisatoren en de deelnemers, overigens. Liefhebbers van lekker voedsel zijn ten slotte overal te vinden en toeristen prikken graag een vorkje mee als je ze vriendelijk uitnodigt.

De naam ‘streekproducten’ dekt misschien niet helemaal de lading van dit verrukkelijke eten. Maar de ondernemers die in de regio West-Nederland strijden om de titel zijn in ieder geval in dit deel van Nederland gevestigd. Met klinkende namen, mooie innovaties of gewoon door een eerlijk product te maken dingen de makers van dit voedsel mee naar de gewilde titel ‘Smaak van Nederland 2010’. Allemaal kleine producenten die zich niet zomaar een plek in het supermarktschap kunnen veroorloven, waardoor hun geweldige producten zich aan het zicht van de gemiddelde consument onttrekken. En daar moeten we ze dus een handje bij helpen. Dit jaar strijdt Texelse kaas luisterend naar de naam Orekees o.a. tegen Baby Mustard (een soort rucola met mosterdsmaak). En hoopt de worst van MisterKitchen het te winnen van smakelijke garnalenkroketten. En nemen honingtomaatjes het onder meer op tegen Oyster Leaves van Koppert Cress en sambal van Hottie.

“Met deze wedstrijd willen we ondernemers in het MKB ondersteunen en hen nieuwe marktkansen bieden”, vertelt Stephanie Wagenaar van adviesbureau Syntens. “Doel van de wedstrijd is ook hen met elkaar in contact te brengen, met sociale media te laten kennis maken en advies te krijgen van verschillende deskundigen. We selecteerden in de eerste regionale ronde uit 33 producten deze 10, waarbij het vooral ging om smaak, ambachtelijkheid en de passie en liefde voor het product. Nu laten we mensen op straat proeven en hun stem uitbrengen. In de volgende ronde kijken we ook naar kansen op de markt en het verhaal achter het product.”

Ik stond voor een onmogelijke opgave. Te kiezen uit een worst die zoet en sappig was, een garnalenkroket die smolt op je tong, innovatieve producten die nieuwe smaken toevoegden aan wat we al kennen en daardoor een hip publiek kunnen trekken, eerlijke kroten of een prachtige kaas waarbij je zintuigen het overnemen van je verstand. Ik heb uiteindelijk voor de Orekees gestemd, omdat ie mij in mijn hart raakte daar waar ik een aantal andere producten voornamelijk ‘interessant’ vond. Het hoogopgeleide Amsterdamse publiek dacht er weer heel anders over. De worsten en garnalenkroketten moeten hier concurreren met soortgelijke producten die mensen al kennen van een ambachtelijk slagertje om de hoek. Daarentegen werden de cressen, Oysterleaves en de honingtomaatjes door het grachtengordelpubliek weer zeer enthousiast ontvangen.

Amsterdam heeft zich vandaag van zijn goed kant laten zien. Geen agenten, geen protesterende buren. Alleen maar blije mensen die het leuk vinden hun mening te geven over eten dat echt ergens naar smaakt. Iedereen kan iedereen actief meedoen in het smaakdebat op Foodlog en via Twitter, waar smaakspecialisten, producenten én consumenten hun mening geven over authentieke, echte, bijzondere en innovatieve voeding. Op 30 november is de finale in Den Bosch.

De Smaak van Nederland in Amsterdam

2010-11-01T16:05:00.000+01:00

Dag 28: mindful eten

2010-10-31T22:45:00.000+01:00

Via twitter kreeg ik de vraag of ik me al fitter voel, na zoveel dagen duurzaam eten. Het antwoord is eigenlijk ja. Is een beetje vreemd om toe te geven en ook nooit de opzet geweest, maar een leuke bijkomstigheid. Mensen zeggen ook steeds dat ik er zo goed uitzie. En dat is gek, want ik leid een vermoeiend leven deze 40 dagen met veel avonden weg, afspraken overal in Nederland en in het buitenland, elke dag een blog. Het kan aan twee dingen liggen. Ten eerste aan dat ik zoveel leuke mensen ontmoet die allemaal gepassioneerd bezig zijn met duurzaam eten. Ik wist gewoon niet dat er zoveel enthousiasme onder de oppervlakte zit aan producenten die lekker eten produceren, maar ook aan mensen die er over nadenken, erover schrijven, die proberen dit mooie eten onder de aandacht van een groot publiek te brengen. Maar ten tweede ligt het ook zeker aan het eten zelf.

Een klein sprongetje in de tijd. Als kind was ik al wat mijn vader noemde ‘stevendig’. Sinds ik als baby wegens geboorte met een klompvoet (die staat haaks op je been) van de moederborst werd weggerukt en naar het ziekenhuis moest, heb ik een gezonde trek in eten. Oftewel ik eet graag en vaak. Tot nu toe was ik heel erg een gelegenheidseter. Ik at wat mij voor de mond kwam. Kwam ik op een station dan had ik acuut trek in een kitkat of een lekker broodje. Kwam ik langs een banketbakker in het najaar dan had ik onmiddellijk trek in marsepein en pepernoten. Kwam ik op een receptie of feestje dan at ik alle hapjes die daar geserveerd worden. Kwam ik bij vrienden die veel wijn drinken dan dronk ik ook meer wijn dan ik zelf zou doen. Gelukkig ben ik er nooit echt moddervet van geworden, maar ik zou best weer eens tien kilo willen afvallen.

Ik heb de nodige afslankpogingen achter de rug. Ik geloof er niet meer in omdat het nooit een blijvend resultaat geeft en omdat het pijnigen van jezelf mij bij voorbaat al chagrijnig maakt. Misschien geeft ‘duurzaam eten’ op de lange duur uitkomst. Het scheelt al enorm dat ik me niet bij voorbaat van alles hoeft te ontzeggen. Ik mag alles eten van mezelf zolang het maar voldoet aan de criteria die ik heb opgesteld. Het gaat er vooral om dat ik nadenk over wat ik eet, gezonde en eerlijke spullen in huis haal en geniet van wat ik eet. Dan heb ik in ieder geval van minder eten meer plezier. En de afgelopen weken heb ik van sommig eten bij mij thuis meer genoten dan ooit eerder in mijn leven. Sommige mensen hebben er een term voor: mindful eten. Dat komt er kort gezegd op neer dat je stilstaat bij wat je eet en dat met grote aandacht doet. Bijna meditatief. Van een collega die veel was afgevallen kreeg ik tips als: “Nooit uit de verpakking eten. Altijd zittend eten zonder afleiding.” Ik voel er wel wat voor, dat mindful eten. Eten met aandacht, daar kan de wereld alleen maar beter van worden. Als je echt zorg aan je eten besteedt, is het bij voorbaat al een beetje duurzaam. Voedsel-goeroe Michael Pollan gaf elf adviezen voor beter eten, die ik geloof ik ook maar eens op mijn koelkast ga plakken:

• Eet echt (onbewerkt) eten
• Een niets dat je overgrootmoeder niet zou herkennen als eten
• Vermijd producten met ingrediënten die onuitsprekelijke namen hebben
• Mijd de supermarkt
• Eet vooral groente
• Eet duurzaam en lokaal geproduceerd voedsel
• Betaal meer, eet minder
• Eet aan tafel, samen met anderen
• Eet langzaam
• Kook zelf
• Begin een moestuin

Op die laatste na (ik kom niet veel verder dan een fruitboom en een bakje kruiden) denk ik dat dat ik daar een heleboel van in de praktijk wil brengen. Het langzaam eten verdient nog enige aandacht en altijd aan tafel eten ook. Maar met enige oefening moet ook dat te doen zijn!

Dag 27: over wijn en het nieuwe zakendoen

2010-10-30T18:38:00.001+02:00

Dat mijn bezoek aan het Meisje van de Slijterij niet alleen over wijn zou gaan, was van te voren wel duidelijk. Deze bruisende eigenares van Slijterij de Vuurtoren in Breskens, Petra de Boevere, heeft er namelijk een tweede passie bij: die van de social media. Ze publiceerde er recent een boek over, blogt met grote regelmaat, geeft lezingen door het hele land en is met haar 7300 volgers een waar twitter-icoon geworden. Uiteraard volg ik haar ook op twitter en deel ik haar conclusie dat het een geweldig medium is om consumenten en producenten van kwaliteitsvoedsel buiten de reguliere kanalen om bij elkaar te brengen. De strawberrymob rond de aardbeien van Jan Robben deze zomer was daar al een fantastisch voorbeeld van, maar ook de underground boerenmarkt was bijna helemaal via twitter tot stand gekomen.

De Boevere was een van de eersten die zich ging verdiepen in een ándere manier van zakendoen, omdat de traditionele verkoopkanalen haar niet boden wat ze wilde. “Ik wil gewoon goeie spullen verkopen. Ik hou van mijn winkel, maar ik wil alleen drank verkopen waar ik achter sta. In supermarkten ligt ontzettend veel troep. Mensen hebben helemaal geen smaak meer, zijn gewend geraakt aan wijn die € 1,99 kost. Maar in zo’n fles zit, na aftrek van alle kosten en tussenhandel, nog maar voor 15 cent aan wijn. Daar kun je dus niet veel van verwachten. In de ‘oude’ zakelijke wereld draait alles om prijs, om groei en om omzet halen.” Volgens haar willen we allemaal voldoen aan waardes die iemand ooit bedacht heeft. En zo kan het gebeuren dat er in Nederland nog maar vier inkopers van wijn voor supermarkten zijn die alle wijnboeren uitknijpen. En dus gaat de kwaliteit van het product constant omlaag. “Ik ben een liberaal in hart en nieren, maar vind toch dat we in Nederland toe moeten naar een systeem van minimumprijzen op voedsel. Het is bizar dat we eten verkopen onder de kostprijs. Met dat gestunt op vers voedsel en het systeem dat ze hun winsten halen op bijvoorbeeld chips en cola, maken supermarkten de markt kapot.”

Om niet aan deze negatieve spiraal mee te hoeven doen, moest Petra dus andere markten aanboren en zelf op zoek naar klanten. “Ik heb passie voor mijn product. En ik blijf bewust klein. Ik ben op zoek gegaan naar een andere manier van zakendoen en bereik veel via de sociale media. Ik organiseer ook proeverijen en wil mensen laten kennis maken met een kwaliteitsproduct. Als je eenmaal echt goede wijn geproefd heb, wil je namelijk nooit meer terug in smaak.” Volgens Petra is er een duidelijk toenemende tendens onder ondernemers die kwaliteitsvoedsel of –drank willen verkopen. Die willen klein blijven, vestigen zich in toenemende mate op B-locaties, maar bereiken via de sociale media toch een groot publiek. Ook zij ontvangt met regelmaat mensen die haar van internet kennen en toch eens een kijkje bij haar winkel in Breskens willen nemen. “Er ontstaat een nieuwe vorm van kooptoerisme. Mensen kiezen voor een beleving, gaan een tochtje maken langs producenten van kwaliteitsproducten.”

Haar kijk op duurzaamheid is tegendraads. Wat wijn betreft heeft ze het niet zo op het label ‘biologisch’ omdat ze het een marketinginstrument vindt. In haar zoektocht naar duurzame kwaliteitswijn stuitte ze op Terra Vitis tegen, een vereniging van duurzame Franse wijnboeren. Onder de leus ‘Als verstand en passie het eens zijn’, produceren 400 Franse wijnboeren met respect voor mens, natuur en milieu ‘wijn zoals Bacchus het bedoeld heeft’. Met zes verschillende flesjes onder mijn arm vertrok ik weer naar huis. Ik wil ook wel eens weten wat Bacchus nu precies onder wijn verstaat. En een product dat met zoveel plezier aan mij wordt verkocht, vind ik bij voorbaat al lekker.

Leermomenten van de dag:

• Ik kom steeds meer producenten en handelaren tegen die buiten de reguliere supermarktkanalen om werken of willen werken, omdat ze echte kwaliteit willen leveren. Volgens mij moeten we die producenten een steuntje in de rug geven!

Meisje van de Slijterij over duurzame wijn

2010-10-30T16:55:00.000+02:00

Dag 26: onduurzaam onderweg naar Luxemburg

2010-10-30T16:42:00.000+02:00

Hoe lastig het is duurzaam te leven terwijl je onderweg bent, heb ik de afgelopen dagen maar weer eens ervaren. Ik was uitgenodigd te komen praten over mijn 40 dagen campagne in Luxemburg. Hier vond de Benelux werkconferentie ‘Eet je bord leeg!’ plaats, waar een kleine honderd professionals uit de wereld van de natuur- en milieueducatie bij elkaar kwam om te praten over voedsel en duurzame ontwikkeling. Ik mocht als ‘levend boek’ vertellen over het waarom van mijn campagne en of die zich ook leent om opgeschaald te worden in andere landen of voor andere doelgroepen. De conferentie was met zeer veel zorg voor detail in het Luxemburgse Weicherdange georganiseerd door Michel Grevis. Door duurzaam te koken – vegetarisch, biologisch en/of lokaal geproduceerd - werd gepoogd de voetafdruk van de conferentie zo klein mogelijk te maken. Ook werden steeds weer andere producenten in het zonnetje gezet.

Helaas was het voor mij ondoenlijk om drie dagen vrij te maken en mee te deinen op deze golf van duurzaam voedsel. In plaats daarvan kwam ik donderdagochtend eventjes mijn opwachting maken om twee keer in het Engels en twee keer in het Nederlands mijn verhaal te doen. Leuke gesprekken volgden, ook wel veel vragen. “Wie bereik je nou met zo’n campagne?” was een veelgehoorde. En of je het ook voor andere doelgroepen zou kunnen toepassen. Eén meneer uit België vond mijn definitie van duurzaam voedsel wel heel algemeen. Geen eten weggooien bijvoorbeeld, dat sprak toch vanzelf? En dat je in de winter geen komkommers at omdat die uit kassen kwamen, dat wist toch ook iedereen? Waarop zich een aardig gesprek ontspon over wat mensen tegenwoordig wel of niet meer wisten van hun voedsel.

De vraag wat ik tot nu toe heb geleerd zette mij aan het denken. Hoewel ik nog midden in mijn leerproces zit en dat hopelijk ook na deze veertig dagen nog vele jaren doorgaat, zijn mij wel een aantal dingen opgevallen. Ten eerste is mij meer dan eens duidelijk geworden hoe veel mensen in Nederland – en dus ook daarbuiten – met zeer veel passie en enthousiasme met voedsel aan de slag zijn. Van heel kleinschalig tot heel grootschalig. Dit maakt me zeer hoopvol. Ook ben ik me ervan bewust geworden dat er geen ‘quick fixes’ zijn, zoals Dick Veerman het formuleerde. Het is een lange weg en we moeten allemaal een omslag maken naar duurzaam voedsel. Zelf ben ik, door er zo mee bezig te zijn met wat ik eet en hoe het is gemaakt, eten nog meer gaan waarderen dan voorheen. Ik was een vreemde combinatie van enigszins biologisch en een groot snacker. Nu ik (bijna) niet meer snack gaat liefdeloos voedsel me ook echt tegenstaan. En goed voedsel smaakt me nog beter dan voorheen. Het lijkt alsof er iets is veranderd in mijn smaak waardoor ik alleen nog echt voedsel zou willen eten. En steeds meer interesse heb in hoe het gemaakt is, waar het vandaan komt en welk verhaal de producent erover heeft.

Uiteraard hebben we - mijn vriendin vergezelde mij op deze tocht - genoten van de prachtige herfstkleuren. Onderweg naar en tijdens mijn verblijf in Luxemburg lukte het echter slecht om ‘echt eten’ vol te houden. Ondanks dat ik nog wat eigen fruit, thee, brood en rozijnenkoekjes had meegenomen. Omdat ik niet als deelnemer aan de maaltijden van de conferentie deelnam en verbleef in een hotel, moesten we zelf ons kostje bij elkaar scharrelen. Dat is niet erg bevallen. De horeca in dit prachtige deel van de Ardennen was zeker nog niet aangesloten op de duurzaamheidsgolf. Het dieptepunt was een troosteloze vegetarische pizza waar ik de volgende dag zelfs misselijk van was. Het resultaat is wel dat ik enorm verlangde naar huis en het eerlijke voedsel dat mij daar te wachten stond. En er nog meer van overtuigd ben dat echt eten mensen gelukkig maakt.

Dag 25: over bier, plezier en tijd

2010-10-28T19:06:00.001+02:00

Bestaat er zoiets als duurzaam bier? En zo ja, kopen mensen dat dan omdat het duurzaam is of omdat het lekker is? Met die vragen kwam ik gisteren bij bierbrouwer Gulpener in Zuid-Limburg. Een bezoek aan deze gastvrije brouwer doe je niet even in een Randstedelijk tempo. Snel binnenwandelen op doorreis naar Luxemburg is eenvoudig onbegonnen werk. Niet alleen krijgen we koffie en – uiteraard – een rondleiding door de brouwerij, maar het is onbespreekbaar om onze tocht vervolgen zonder lunch. En zo laten wij ons onderdompelen in het ritme van de zuiderlingen en geven wij ons over aan de hartelijkheid van Neerlands beste brouwer. Dat mag je natuurlijk allemaal niet hardop zeggen, maar in dit uitzonderlijke geval doe ik het toch. Want de 14 bieren van Gulpener zijn niet alleen met heel veel zorg gebrouwen, ze zijn ook gewoon héél erg lekker. En dat hangt ook nog eens met elkaar samen.

Vér voordat anderen zich met maatschappelijk verantwoord ondernemen gingen bezig houden, ging bij Gulpener 11 jaar geleden het roer volledig om. Op alle fronten wordt zo duurzaam mogelijk gewerkt. Van grotendeels biologische grondstoffen die uit de streek komen, water van eigen bron, energiezuinige productie tot een intensief sociaal contact met horeca-ondernemers en leveranciers in de streek. Van groene stroom tot hergebruik van etiketten en biologische lijm. En zelfs op sociale duurzaamheid wordt niet beknibbeld. “De Gulpener Bierbrouwerij staat centraal in de lokale gemeenschap en voelt zich verantwoordelijk voor zijn eigen mensen en voor de sociale infrastructuur in deze regio”, zo staat in het mission-statement te lezen dat door alle medewerkers in de brouwerij is ondertekend. En dat dit geen loze woorden zijn, bewijst de rondleider die ons uitlegt dat bij vacatures altijd eerst in het eigen bedrijf wordt gekeken of er niet iemand zou willen doorgroeien. En dat die kans dan meestal ook geboden wordt.

Hoewel het bedrijf vooral wil bezig zijn met waardecreatie in plaats van winstmarges, houdt Gulpener zich behoorlijk goed staande in een krimpende biermarkt. Met de P’s van people, planet en profit zit het dus wel goed. Ze hebben er eigenhandig een vierde P van pleasure aan toegevoegd. En ze zijn ook nog eens heel ruimhartig in het delen van hun kennis van en ervaring met duurzaam ondernemen. Maar uiteindelijk moeten ook zij de markt in de rest van Nederland veroveren. En daar kiezen de meeste mensen bier niet om hun duurzame kwaliteit en is er een bikkelharde strijd gaande om de ruimte in het supermarktschap. En die strijd wordt tot op heden meestal door de grote jongens (Heineken, Grolsch, Amstel) gewonnen. “De prijs van Gulpener ligt niet eens veel hoger dan die van de grote biermerken”, vertelt Ruud Vonk, hoofd verkoop. “Maar we hebben nauwelijks marketingbudgetten. En eigenlijk willen we ook niet aan die commerciële marketing meedoen. We willen dat mensen kiezen voor Gulpener vanwege de kwaliteit en het verhaal erachter, niet omdat het zo fijn in de aanbieding is en lekker wegdrinkt bij de voetbalwedstrijd.”

Inmiddels hebben alle grote brouwers wél de duurzame ambities van de kleine brouwer gekopieerd. Het thema is zelfs vast onderdeel van het overleg tussen brouwers geworden. Daar kan het bedrijf dus trots op zijn. Dat zijn ze ook, maar tegelijk is Gulpener alweer met de volgende fase bezig. Dat kenmerkt een echte koploper. Toos Hofstede, strategisch communicatieadviseur, is stellig over de weg die het concern inslaat. “We gaan het woord duurzaamheid helemaal uitbannen. Het moet gewoon standaard worden. Wij willen werken aan inspiratie, aan ‘nieuwe duurzaamheid’. Wij willen bezig zijn met samenwerken, met lokale gemeenschappen, met ambassadeurschap. We gaan ons ook steeds meer verenigen in landelijke netwerken met andere bedrijven. Met hen willen we samen grote groepen klanten aanboren.” Ze kijkt er wat geheimzinnig bij als ze meldt dat het bedrijf volgend voorjaar met iets héél leuks naar buiten komt. Ik kan niet wachten.

Dag 24: over vragen en antwoorden

2010-10-27T22:15:00.003+02:00

Je hebt van die dagen dat je op zoek bent naar simpele antwoorden. En aan het eind van de dag alleen maar meer vragen hebt. Zo’n dag had ik gisteren. Het begon met een bezoek aan PLUS supermarkt. Het was immers Fair Trade week, de PLUS had alle fairtrade artikelen in de aanbieding gedaan. Met hun slogan ‘PLUS denkt duurzaam’ profileren ze zich momenteel sterk met hun maatschappelijke kant. Een bezoekje mijnerzijds was dus best gerechtvaardigd. In een supermarkt waar je voor het eerst komt is het wel even zoeken, maar PLUS in Culemborg had het listig opgelost met allemaal kleine bordjes aan het schap waardoor je makkelijk van het ene fairtrade artikel naar het volgende rolde. Naar aanleiding van mijn gesprekje gisteren met Jeannette van Mullem had ik me voorgenomen alleen maar fairtrade te kopen voor artikelen die doorgaans hoe dan ook van ver komen.

Persoonlijk vind ik fairtrade appelsap dus een raar fenomeen, omdat er gewoon vers geperst sap bij mij uit de Betuwe te koop is. Dat geldt niet voor rijst, koffie en thee. Voor chocola zijn natuurlijk best alternatieven te koop, maar ik geef hier maar ronduit toe dat ik nogal een zoetekauw ben en een leven zonder chocola onvoorstelbaar vindt. Enfin, al shoppend werd ik een beetje gegrepen door het idee goed bezig te zijn met mijn inkopen. Ik eindigde met pindakaas, groene thee, rijst, een chocoladeletter van Verkade, rietsuiker, mintsnoepjes, cashewnoten en bananen. Trots stalde ik thuis mijn setje uit en realiseerde mij toen pas dat ik spullen had gekocht die ik a) helemaal niet nodig had en b) waar gedeeltelijk best alternatieven uit de streek voor bestonden. Hoe duurzaam kun je mijn koopgedrag dan nog noemen?

Ik wendde mij tot Dick Veerman, filosoof en founding father van Foodlog, dé discussie- en informatiesite over eten. Dick is altijd goed voor een gepeperde mening en zet je graag op een totaal ander spoor. Even snel een paar antwoorden op je vragen halen is er bij hem niet bij. Maar hij wijdt je graag in in zijn filosofische denkwijze. Zwaaiend met zijn mobieltje liet hij mij de relativiteit van mijn vragen zien. “Dit apparaat komt van veel verder weg dan die ananas waar jij de druk om maakt, en daar heeft niemand het over fairtrade. Dus waar hebben we het nu eigenlijk over? Het grootste probleem op deze aarde is niet dat onze spullen van ver komen. Maar het feit dat een klein deel van de totale mensheid een heel groot deel van de totale welvaart pakt. En dat we met zoveel mensen zijn. Hebben we te weinig eten of te veel mensen? Land en mensen zijn communicerende vaten”, volgens Veerman. “We hebben niet per definitie een gebrek aan ruimte.”

Willen we iedereen op aarde kunnen voeden, dan moeten we toe naar technologische oplossingen. Grote agriparken zijn zeer duurzaam, weet Veerman. Een modern, gemengd bedrijf, waar alles in kringlopen gebeurt. “Zo stop je het weglekken van nutriënten en kun je een evenwicht hanteren. Als je alles integreert kun je heel duurzaam werken wat betreft dierenwelzijn, energie, water, ruimte. We moeten de ecologische systemen dus optimaliseren.” Deze oplossingen klinken allemaal prachtig, maar wat kan ik daar als consument nu in mijn dagelijkse boodschappen mee? “Er zijn geen quick fixes”, doceert Veerman. “Naast grote oplossingen, moeten we ook werken aan de kleine schaal. We moeten lokale problemen lokaal oplossen. Tegelijkertijd heb je als consument wel de plicht om de goede dingen te doen. Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet. Je moet een zeker moreel besef ontwikkelen en geen rotzooi maken. Vragen stellen, misstanden aan de orde stellen. En wat betreft producten uit derde wereld landen? Natuurlijk moet je die kopen. Mensen daar hebben ook een inkomen nodig. Maar het moet wel echt eerlijke handel zijn.”

Dag 23: over faitrade en een glimlach van oor tot oor

2010-10-26T21:55:00.000+02:00

Er is veel ellende te melden rondom de wereldvoedselproblematiek. En ik wil heus niet alleen vrolijke noten kraken op dit blog, maar mijn omgeving werkt niet erg mee. Gisteren was ik uitgenodigd door “Puur! Uit eten”, de vindplaats voor duurzame restaurants in Nederland, om fairtrade te gaan smikkelen. Het was immers de aftrap van de Fair Trade Restaurantweek, waaraan 160 restaurants in Nederland meedoen met een speciaal fairtrade menu. Wij waren te gast in Noordwijk aan Zee bij restaurant Iets Anders, het 100ste restaurant dat zich aanmeldde voor deze actie. En die ter verhoging van de feestvreugde gelijk zijn hele kaart heeft verduurzaamd. Als we dan met zoveel enthousiasme worden begroet door bijna de hele staf, als er trotse bediening aan onze tafel staat met een glimlach van oor tot oor en we de hele avond lekkere hapjes geserveerd krijgen, dan kan ik niet anders dan weer heel enthousiast worden over zoveel inzet en passie voor goed voedsel.

Bij restaurant Iets Anders ging recent het roer helemaal om. “We hadden behoefte aan een nieuwe impuls”, vertelt eigenaresse Ellen de Jong. “We wilden een kwaliteitsslag gaan maken. We wilden niet altijd maar op de oude manier doorgaan. Nu werken we alleen nog met mooie, verse producten, onder de noemer ‘biologisch, duurzaam en fairtrade’. Het is meer werk, we schillen nu bijvoorbeeld zelf de aardappelen voor onze frites en hebben ook zelfgemaakte bitterballen op het menu staan, maar we hebben er allemaal ontzettend veel plezier in.” De switch naar duurzaam die het restaurant maakt, doen ze het liefst samen met hun oude leveranciers. Zo leert iedereen in de keten er wat van. En het verbroedert, volgens de chef-kok.

Initiatiefneemster Jeannette van Mullem van website Puur! Uit eten ziet deze trend in de hele horeca-wereld. “Het is echt aan het veranderen”, vertelt ze. “Was een paar jaar geleden nog maar een hele kleine minderheid van de restaurants bezig met duurzaamheid, nu is het toch een blijvende tendens. En ook eentje die economisch perspectief biedt.” Jeannette schat dat in Nederland 200-300 restaurants het predicaat ‘duurzaam’ verdienen door een behoorlijk aanbod van streekproducten, biologisch, fairtrade en ‘goede’ verse vis. Nu is dat op een totaal van 10.000 horeca-gelegenheden misschien nog niet zo veel, maar er zit een fikse stijgende lijn in. “Bewustwording en de juiste informatie zijn binnen de horeca essentieel. Veel restauranthouders zouden best willen verduurzamen, maar weten niet hoe. Het is ook lastig om aan spullen te komen. Het aanbod in groothandels is immers nog zeer beperkt. Restaurants moeten vaak echt de boer op om aan goede spullen te komen.”

Ook De Jong vertelt smakelijk over waar ze de fairtrade spullen voor het menu allemaal vandaan moest halen. Tot en met de potjes pindakaas van de Jumbo en de speciale zakjes thee van Princess aan toe. “Als je het doet, moet het ook helemaal kloppen.” En kloppen deed het, gisteren in Noordwijk. Een prachtig menu, voor een zeer faire prijs. Met gevulde pindasoep vooraf of een salade van gerookte wilde eendenborst met fairtrade amazonenoten (wij kregen van de kok van allebei een portie). Met een zeer smakelijke pandanrijst en Rode Sockeye zalm op twee manieren bereid als hoofdgerecht. En met tiramisu met fairtrade stroopwafels toe. Het was allemaal prima in orde. Ook met het serveren van een gratis kan kraanwater heeft dit restaurant geen enkele moeite. Een dikke pluim dus voor deze Noordwijkse kanjers!

Leermomenten van de dag:

Volgens Jeannette moet je bij producten uit ontwikkelingslanden die je op het menu zet, altijd kiezen voor fairtrade. Deze voldoen namelijk ook aan bepaalde milieu-eisen. De vraag is natuurlijk in hoeverre je de keus maakt om dit type product te gebruiken. Daar ga ik verderop deze week nog nader op in.

Dag 22: duurzaam voedsel en de consument

2010-10-26T10:15:00.002+02:00

Hoe bereik je de consument met duurzaam voedsel? Het ministerie van LNV, Motivaction, de WUR, Schuttelaar & Partners breken zich daar allemaal het hoofd over. Streekweken in Utrecht deed het gewoon. Het was een gok, een evenement voor de eerste keer organiseren op een totaal onbekende locatie, de Zijdebalen hallen, maar ze hebben het geflikt. Volgens organisator Kick Woltjer kwamen ruim 14.000 bezoekers naar het driedaagse smaakevenement dat van 22 tot 24 oktober plaatsvond. Hun geheim? “We vinden dat lekker voedsel voor iedereen toegankelijk moet zijn. En we willen mensen bewust maken van waar hun voedsel vandaan komt. We hebben gewoon alles en iedereen aangeschreven, van huis-aan-huisbladen tot de ANWB Kampioen. Kennelijk werkt het.”

Geen dure doelgroepenmarketing, geen commercie. Je mocht gewoon gratis naar binnen en proeven van al het lekkers dat werd uitgestald door kleine producenten. Duurzaamheid was geen must, maar wel een richtinggevend principe. Veel biologisch dus en uit de buurt. Hoewel het fenomeen ‘streek’ zo nu en dan wat ruim werd opgevat met wijnen uit Chili, een cateraar uit Middelburg, paddenstoelen uit Kroatië en azijn uit Frankrijk. Maar het mocht de pret volstrekt niet drukken. Een zeer gemêleerd publiek, van ouderen, gezinnen met kinderen tot fijnproevende tweeverdieners en ‘dagjesmensen’, kwam zich laven aan bier van De Leckere, brood van Desem enzo, kazen uit de streek en luxe pasta’s. Op zondag, toen ik een kijkje kwam nemen, was er bijna geen doorkomen aan. Zo leuk vinden mensen het om lekker eten te proeven en – nog belangrijker – met de producent of leverancier ervan in gesprek te gaan.

Overal ving ik gesprekjes op tussen eters en makers van voedsel. Gewoon over wat er in zit, hoe het gemaakt is, waar het vandaan komt, wat de beste temperatuur is om het product te bewaren en hoe lang het houdbaar is. Allemaal dingen die leuk zijn om te weten, die het plezier in eten vergroten en de relatie tussen consument en producent goed doen. Ook ik heb me laten informeren over duurzaamheid en wijn (zowel het vervoer, het bereidingsproces als de druiventeelt), over de eigenschappen van desembrood, over frambozenbeleg zonder suiker en hoe lang een echt goede wijnazijn moet rijpen. Willem & Drees waren weer van de partij met hun verse groenten van het land die ze rechtstreeks van de boer aan de supermarkt leveren. Ze maken inmiddels furore met hun spruitstammen die er zo leuk uitzien dat het bijna zonde is om de spruiten ervan af te halen om op te eten. En ZTRDG kon de rekjes met receptenkaarten maar nauwelijks bijgevuld krijgen, zo hard vlogen ze weg.

Misschien is het dus helemaal niet zo moeilijk om consumenten te bereiken met duurzaam voedsel. Je moet gewoon de gelegenheid bieden aan kleine producenten en consumenten om elkaar te ontmoeten. That’s all there is to it. Consumenten willen kennelijk wel. Ze willen er ook nog een verhaal bij horen en zijn bereid er iets voor te betalen. Alleen zijn deze lekkere, smaakvolle producten van kleine producenten tot nu toe bijna nergens te krijgen. Dus als we er nu eens met zijn allen voor gaan zorgen dat er in elke stad elke week van dit soort markten zijn in het weekend, dan ben ik benieuwd.

We eindigden ons dagje ‘proeven in Utrecht’ op landgoed Amelisweerd. Na een natte boswandeling was het hoog tijd voor een bezoekje aan de Veldkeuken. Hier troffen we nog meer eerlijke zelfgebakken taartjes, broodjes, sappen, koffie uit kannen. Ze komen volgend jaar ook naar Culemborg. Ik lik er nu al mijn vingers bij af….

Streekweken in Utrecht

2010-10-25T16:03:00.000+02:00

Dag 21: waar gaat het nu echt over?

2010-10-24T21:25:00.002+02:00

foto: Hanna Schösler

Ik ben over de helft. Drie weken ‘duurzaam eten’ heb ik er nu op zitten, het wordt tijd voor wat reflectie. Het vreemde is dat ik de letterlijke term ‘duurzaam’ in mijn zoektocht in deze drie weken minder relevant ben gaan vinden. Ik heb het idee dat voedsel in zichzelf niet duurzaam of onduurzaam is. Het is eerlijk of niet. Herkenbaar of niet. Smaakvol of niet. Het komt uit de streek of niet; uit het seizoen of niet. Het kan wel minder of meer duurzaam geproduceerd zijn. En veel producenten gebruiken dan labels als Fairtrade of biologisch om zichzelf op de markt herkenbaar te kunnen profileren. Maar de duurzaamheid van een product wordt door onnoemelijk veel factoren bepaald (dierenwelzijn, of het van ver komt of niet, hoeveel energie of water er bij de productie te pas is gekomen). En de duurzaamheid van jouw keuzes als consument hangen weer samen met de hoeveelheid die je ergens van gebruikt (vlees en zuivel bijvoorbeeld). Of je er veel van weggooit. En of jij zelf bijvoorbeeld een heleboel kilometers gaat rijden om aan een duurzaam product te komen.

foto: Hanna Schösler

Ik praatte over duurzaam consumeren met Hanna Schösler, bezig met haar promotieonderzoek naar duurzaamheid en voedsel aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. En lid van het consumentenplatform van het ministerie van LNV. Ze is onder andere aan het bestuderen welke kansen er zijn om vleesvervangers op de markt te zetten, gerelateerd aan typen consumenten in Nederland. Hoewel het nog wat vroeg is voor conclusies, heeft Hanna het idee dat maximaal de helft van de consumenten bij voedsel nog denkt aan een zekere band met de natuur. En een minstens zo grote groep dus helemaal niet. Die ziet eten vooral als brandstof. Het moet gemakkelijk zijn en gezond, maar vooral niet te veel gedoe opleveren.

foto; Hanna Schösler

Zelf nam ze ook de proef op de som. Ze ging een maand lang duurzaam eten en zette alles wat ze at op de foto. Steeds vanuit hetzelfde perspectief op haar keukentafel gefotografeerd. Het geheel leverde een fascinerend schouwspel op. Kleurige beelden van borden met voedsel. Met brood, vis, groenten, rijst. Met yoghurt met muesli en met tussendoortjes. Aangezien Hanna ze zelf nooit heeft gepubliceerd, doe ik dat graag voor haar. Beelden zeggen soms meer dan woorden. “In Nederland is er niet zo’n sterke voedselcultuur”, zegt de van oorsprong Duitse Hanna. “Wij vinden veel eten lekker als het maar gezellig is. Ik heb zelf gemerkt dat ik door duurzaam te eten, veel goedkoper uit ben. Ik haal bijna alles op de markt. Voedsel is voor mij duurzaam als je kunt herkennen wat het is. Als het puur is, uit het seizoen komt en lokaal geproduceerd is. Voor mij is eten onze meest intieme band met de natuur. En die is voor heel veel mensen weg. Het zou fijn zijn als mensen weer betrokken raken met voedsel en er plezier aan gaan beleven.”

Na afloopt van ons gesprek stuurde Hanna me nog een lijstje met criteria die ze voor zichzelf hanteerde:

• Zo veel mogelijk lokaal en kleinschalig geproduceerd

• zo weinig mogelijk tijd tussen productie en consumptie, vooral voor de smaak

• lokaal en kleinschalig gevangen vis

• liefst biologisch, maar dat gaat vaak samen met het eerste criterium

• zo veel mogelijk voedsel kopen om zelf te bereiden en geen kant-en-klare producten.

Mijn overwegingen van de dag:
- sinds ik me niet meer volstop met allemaal onechte snacks, voel ik me veel meer voldaan. Voedsel dat ik met zorg uitzoek, klaarmaak en opeet bevredigt me oprecht meer dan een snelle makkelijke hap.
- ik ben niet zo'n aanhanger van eten dat super-ingewikkeld is of waar hele bijzondere ingredienten voor nodig zijn. De term 'eerlijk' dekt nog het meest de lading van waar ik van hou.
- ik vind het echt ingewikkeld worden als ik moet kiezen tussen fair trade of biologisch, zoals gisteren in de winkel bij rijst. Morgen praat ik erover met de organisotoren van de Fair Trade Restaurantweek.

Dag 20: over brood valt te twisten

2010-10-23T17:41:00.003+02:00

De vraag: “wat is nu echt lekker brood?” houdt ons op kantoor regelmatig bezig tijdens de lunch. Je moet tenslotte wat te bekvechten hebben. Duidelijk is dat we het daar met collega’s nooit over eens zullen worden. De een gaat watertanden bij wat ik oneerbiedig ‘waaibomenbrood’ noem, van die sneetjes die wapperen omdat ze meer bestaan uit lucht dan uit brood. Ik hou – dat zal geen verbazing wekken – van iets stevigers. Brood dat sappig is en voedzaam, dat niet uitdroogt in de vriezer en dat als het vers is, ook echt héél erg vers smaakt. Met een knapperige korst. En niet zó stevig dat je er iemand zijn hersens mee in kan slaan en de snijmachine er aan kapot gaat. Kortom, het luistert nauw. Ik vind lekker brood zo belangrijk dat het ongeveer het laatste eten zou zijn waar ik op zou bezuinigen als ik in de bijstand zou belanden.

In mijn zoektocht naar het lekkerste brood heb ik in de loop der jaren heel wat bakkers leren kennen. Tot eind jaren negentig was half Utrecht – ikzelf werkte er in die tijd - in de ban van een joodse bakkerij op de Zadelstraat, de Tarwebol geheten. Eli van Leeuwen bakte brood volgens strenge joodse principes en kreeg daarvoor het predikaat O.R.C. (onder rabbinale controle). Zijn koosjere brood bevatte louter milieuvriendelijke ingrediënten, scharreleieren die gecontroleerd werden op bloedresten en geen kunstmatige conserveringsmiddelen. Tarwebollen en bollen van zuurdesem waren o.a. in natuurwinkels in heel Utrecht te koop. Een kakelverse snee van een tarwebol met hagelslag kon makkelijk de concurrentie aan met een gebakje. Toen deze bakkerij plotseling dicht ging ontstond er een gapend gat in de Utrechtse broodmarkt dat naar mijn mening nooit meer helemaal is opgevuld.

Groot was dan ook mijn geluk toen wij acht jaar geleden kwamen wonen naast een biologische bakker in Kerk-Avezaath. Toegegeven, niet al het brood dat daar verkocht wordt vind ik even lekker, maar de waardebol met pompoenpitten komt dichter in de buurt van de tarwebol dan enig brood dat ik sindsdien heb gegeten. En voor hun verse krentenbollen kwam ik op zaterdag speciaal vroeg mijn bed uit. Naast alle normale bakkerswaren, verkopen ze ook bijzonder lekkere zoetigheden. Walnoten-carameltaartjes, appelrondjes, gevulde koeken en – in het seizoen – gevulde speculaas en kerstbrood met spijs. Eerlijk, zonder poespas en gewoon zoet zoals zoet bedoeld is. Ik heb nooit begrepen waarom in de meeste biologische winkels de taartjes zo oneetbaar en weinig feestelijk zijn. Bakkerij Thedinghsweert is onderdeel van Zorgboerderij Thedinghsweert, waar tientallen mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrisch probleem werken. De tarwe verbouwen ze grotendeels zelf of kopen ze bij een Molenaar in Zevenaar. Op de boerderij worden ook groenten geteeld en koeien gehouden. Ik verklapte het al eerder: na jaren vegetarisch te zijn geweest ben ik door de goddelijke runder-rookworsten die Thedinghsweert verkoopt weer vlees gaan eten. Ook runt de zorgboerderij een sympathieke restauratie op station Tiel: Buitensporig!.

Toen ik ruim twee jaar geleden naar Culemborg vertrok werd het weer zoeken naar het juiste brood. Eigenlijk is het sindsdien nooit meer helemaal goed gekomen. Zo nu en dan lukt het mijn vriendin nog een waardebol te scoren op de boerenmarkt in Utrecht op vrijdag. En heel af en toe rijd ik op een zonnige middag speciaal naar Kerk-Avezaath voor een rookworst en een waardebol. Geluk is….

Leermoment van de dag:

• Het grootste duurzaamheidsprobleem met brood schijnt de houdbaarheid te zijn. Ruim 20% van al het brood dat in Nederland wordt verkocht belandt regelrecht in de vuilnisbak omdat het oud geworden is. Invriezen, wat ik doe, is natuurlijk niet zo duurzaam. Een alternatief is ongesneden zuurdesembrood in een theedoek bewaren. Nooit geweten, dat ga ik zeker proberen.

• Ik raak eerlijk gezegd steeds verder verwijderd van het begrip ‘duurzaamheid’ als het om eten gaat. Veel producten zijn misschien in zichzelf nooit duurzaam. Producenten kunnen duurzamere keuzes maken. En consumenten ook. Het gaat in veel gevallen om de hoeveelheden die je er van neemt, of het een lange weg heeft moeten afleggen naar jouw bord, of je het weggooit of niet.

Bakkerij Thedinghsweert

2010-10-22T19:21:00.000+02:00

Dag 19: het voedsel ligt op straat

2010-10-22T19:18:00.000+02:00

Gisterochtend kon ik me ineens levendig voorstellen hoe Martin Bril zich zo nu en dan gevoeld moet hebben. Elke dag een leuke column schrijven over ‘iets’ dat zich in jouw leven heeft voltrokken, valt nog helemaal niet mee. Zeker niet om dit losjes en subtiel te laten klinken, terwijl je ondertussen gepijnigd rondloopt met een dringende noodzaak ‘iets’ mee te moeten maken. Want er moet tenslotte ‘ergens’ over geschreven worden. Gisteren had ik geen afspraak, geen logisch voedsel-onderwerp en dit voelde ik natuurlijk al dagenlang aankomen. En wat doe je dan als je midden in Amsterdam zit? Je gaat de straat op. Op zoek naar een verhaal. Liefst over eten.

Nu wordt er in Amsterdam een heleboel gegeten, maar in deze tijd van het jaar vooral binnenshuis. Struinend over de grachten en door de ‘negen straatjes’ zag ik overal kauwende en drinkende mensen achter glas zitten. Soms chique dinerend in pak en met vers geperste jus d’orange of wijn en witte tafelkleden. Soms alleen aan een grote café latte nippend in een koffieshop. Wat ik trof waren fotograferende toeristen uit Azië die zich, terwijl het toch echt een mooie zonnige herfstmiddag was, hulden in wanten en oorwarmers. Wat ik trof was de winkel van het IJscuypje (geschreven in boerenbont letters) dat nu een nieuw bordje aan het ophangen was: het Stamppotje. Vandaar die oorwarmers. Een soort twee seizoenen-concept. Ik trof een traiteur met een grote pot met eieren in de etalage die deel uitmaakte van herfsttafereel met grote paddestoel en bladeren. Ik trof een etalage van de ecologische slager die een smakelijk verhaal over kippen vertelde. En ik trof een biologische supermarkt met allemaal personeel dat meer geïnteresseerd was in hun zelfontplooiing dan in het zorgen voor een aantrekkelijk winkelaanbod. Maar ik trof geen VERHAAL. Geen gebeurtenis, geen diep inzicht in de (on)duurzaamheid van voedsel.

’s Avonds dan maar naar de film ‘Eat, pray, love’ waarin Julia Roberts de hoofdrol speelt in de verfilming van het gelijknamige boek van Elizabeth Gilbert. Misschien dat zij mij de diepere betekenis van de relatie tussen voedsel, geloof en liefde zou laten zien? Nu is Julia Roberts helaas niet de actrice die voor grote inzichten in een mensenleven zorgt. Wel voor een paar uur ontspanning, romantiek en vermaak. De film zette mij aan het denken over de betekenis van voedsel in het algemeen. Mensen overleven alleen als ze te eten hebben, liefde krijgen en rust vinden om te slapen. Maar ook om inspiratie op te doen voor ons werk, hebben wij voeding nodig. Wat ik zocht op straat was niets minder dan brandstof voor mijn blog. Zonder leuke gesprekjes, bezoekjes aan koplopers en mooie initiatieven, of misschien alleen maar een prachtige kaas om van te eten, heb ik geen inhoud voor mijn campagne. Dan ga ik een beetje lopen zeveren zonder echt to the point te komen. Zo beschouwd laat ik mij dus in velerlei opzicht ‘voeden’ door duurzaam voedsel en de mensen die het maken.

Wees gerust. Vanaf vandaag – ik ben bijna op de helft - heb ik weer massa’s afspraken en plannen. Van varkenshouders tot broodbakkers, smaaktests, streekmarkten, Fair Trade restaurants en van alles wat daar tussen zit. Meer dan ik hier vermoedelijk op dit blog kwijt zal kunnen. Blijf mij dus volgen, maak het mee of voed mij met nieuwe ideeën.

Dag 18: duurzaam ouder worden

2010-10-21T17:06:00.000+02:00

Het leven leerde mij deze week een lesje in nederigheid. Met al mijn hoogdravende idealen over duurzaamheid bivakkeer ik een paar keer bij mijn ouders thuis. Mijn vader ligt voor een dag of vijf in het ziekenhuis, mijn moeder heeft hulp nodig bij een aantal dagelijkse handelingen. Dus doen wij kinderen dat zo goed en zo kwaad als dat gaat, met hulp van de thuiszorg. Maar ja, de 40 dagen tikken gewoon door, dus ik kwam in Baarn aan met mijn tasje met verse groenten, mijn eigen bio-brood en bio-fruit. Mijn ouders houden er andere leefgewoonten op na. Vroeger stak ik er energie in om daar verandering in te brengen - en ik kan jullie verklappen dat ik daarbij wel eens prekerig te werk ben gegaan. Zinloos, ik weet het, maar er leeft ook een stiekeme activistische wereldverbeteraar in mij die wel eens de kop op steekt.

Nu ben ik milder en is mijn voornaamste zorg dat mijn inmiddels bejaarde ouders nog wel voldoende vitaminen binnen krijgen. Een appeltje of sinaasappeltje schillen voor het ontbijt is er voor mijn moeder niet meer bij, hoe graag ze dat ook zou willen. En aangezien ze het fijn vindt nog zo veel mogelijk zelf te doen, is een pakje voorgesneden fruit uit de supermarkt best een uitkomst. Of voorgesneden plakjes kaas, waarmee ze zelf een broodje kan beleggen. Hetzelfde geldt voor magnetronmaaltijden. Mijn vader heeft het nooit echt tot thuiskok geschopt, dus deze stellen mijn ouders in staat nog een hele tijd zelfstandig te kunnen functioneren. Dat is niet minder dan een zegen. De Albert Heijn waar zij sinds jaar en dag hun boodschappen doen is ruim en licht, heeft voldoende invalidenparkeerplaatsen en brede gangpaden waar je met stok, rolstoel of rollator door niemand omver wordt gereden. De 4-in-1 maaltijden kennen ze volgens mij allemaal. En de bezorgdienst, Albert, is inmiddels kind aan huis.

Duurzaamheid heeft in de context van hun leven dus een hele ándere lading. Het gaat erom zo lang mogelijk gezond te blijven, zelfstandig te kunnen functioneren en alle praktische hobbels in het leven slim te omzeilen. Locaties worden gescreend op bereikbaarheid, toegankelijkheid en de mogelijkheid er met een rolstoel te komen. Het te kopen eten wordt geselecteerd op gemak. Lekker en vers zijn meegenomen. Het trof mij dan ook zeer dat mijn familie op de eerste dag van mijn campagne bereid was met zijn allen naar Utrecht te reizen om met mij in een duurzaam restaurantje te gaan eten.

Ik zou het graag anders voor ze willen. Elke dag verse groenten en fruit leken mij een voorwaarde om gezond oud te kunnen worden. Proeven met goed, vers en duurzaam voedsel in ziekenhuizen en bejaardentehuizen wijzen ook op het grote belang daarvan en de gunstige gevolgen voor de gezondheid van patiënten en ouderen. De Sint Maartenskliniek in Nijmegen is om die reden zelfs een hele samenwerking gestart met leveranciers van verse groenten en fruit uit de streek!

Voor nu zijn zij – en ik ook - gewoon dankbaar voor een Albert Heijn die hen helpt daar enigszins bij in de buurt te komen. Misschien komt er binnenkort wel een Puur & Eerlijk-versie van voorgesneden fruit, magnetronmaaltijden en 4-in-1. In biologisch afbreekbaar plastic. Toch?

Dag 17: What's in a name?

2010-10-20T20:48:00.002+02:00

Vroeger zat er op de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam een ‘biologische snackbar’, luisterend naar de naam Dolores. Twee weken geleden kwam ik erachter dat ze inmiddels Morning Star heten. Maar gisteren, toen ik er eindelijk met mijn oud-collega Arjette Stevens had afgesproken, belde ze me speciaal op om te vertellen dat het voormalig tramhuisje is omgedoopt tot ‘Het Houten Huis’, maar dat ik er nog steeds terecht kan voor een duurzaam lunchhapje. Dat deden we dus maar. Met een kaart met allemaal lekkere broodjes, hamburgers, frites en kroketten in soorten en maten (vooral de spinazie-kaaskroket die we deelden is een aanrader!), sapjes en lekkere koffie kan de duurzame snacker daar uitstekend terecht. Met de termen ‘fresh & organic’ bedienen ze vanuit dit piepkleine restaurantje ook de toerist die een belangrijk deel van hun klantenbestand vormt. Organic vind ik persoonlijk een heel stuk smakelijker klinken dan biologisch.

Het heeft iets van ‘vanzelfsprekend’, met de natuur meegroeiend, oorspronkelijk, zonder veel moeite. Een beetje grass root. Terwijl biologisch toch wat hard blijft klinken, alsof dat allemaal inspanningen kost. En het woord ‘bio’ is toch ook voor heel veel uitleg vatbaar. Zo richt de biochemie zich vooral op het leven op moleculair niveau en is de naam 'bio-industrie' ook niet bepaald ontstaan vanwege de natuurlijke productiewijze. En ik vond op internet weer een Stichting Bio die zich inzet voor de revalidatie van gehandicapte kinderen. Verwarring alom dus. Dat is met de term duurzaam zo mogelijk nog erger. Voor de een is iets ‘duurzaam’ als het lang meegaat, voor de ander als het milieu niet te zeer belast wordt. En ‘duurzaam eten’, wat ik nu probeer te doen, is toch ook niet een term waar je miljoenen mensen warm voor gaat krijgen. Eten moet in eerste instantie vooral lekker zijn. En misschien ook oorspronkelijk.

Ik voel wel iets voor dat organisch. Mijn campagne verloopt tot nu toe ook een beetje organisch. Ik had aanvankelijk keurig beschreven wat ik allemaal wilde gaan doen. Inhoudelijk doortimmerd en goed onderbouwd, van menuplanning, oriënteren op recepten, inkopen, koken voor vrienden, uit eten, naar de markt, snacken, de bedrijfskantine, zelf eten oogsten. Niets op aan te merken, behalve dat het vreselijk saai en gekunsteld is om voor 40 dagen campagne jezelf zo vast te leggen. Niets leukers dan maar gewoon met een vaag idee van start te gaan en te kijken wat er gebeurt. En zo heb ik het uiteindelijk ook gedaan. Wat blijkt? Er gebeuren allemaal leuke, onverwachte dingen. Ik ontmoet mensen die het enig vinden waar ik mee bezig ben. Ik krijg uitnodigingen om aan te schuiven in bedrijfskantines waar duurzame lunches geserveerd wordt, om bij varkenshouders een kijkje te gaan nemen, om mijn mening te geven over biologische groenten en fruit. En ik vind dingen in mijn mailbox of op twitter die ik zelf een plekje kan geven in mijn weekplanning. En zo ronsel ik mijn kostje bij elkaar en groei ik organisch mee met wat er in deze 40 dagen in de voedselwereld aan het gebeuren is.

Het past ook nog eens heel erg bij deze tijd. De echte beweging die nodig is om een omslag naar een duurzame wereld te krijgen, kun je niet van bovenaf sturen. Die komt niet ineens tot stand omdat de overheid daar een plan voor geschreven heeft. Die ontstaat vanuit mensen, bedrijven, gemeenten en provincies, particulieren. Grass root. Mensen die een idee krijgen, dit delen met andere mensen en uiteindelijk, stapje voor stapje, een grote en krachtige beweging kunnen vormen.

Lunchen bij het Houten Huis

2010-10-20T18:02:00.000+02:00

Dag 16: de fruitkwestie

2010-10-19T17:00:00.000+02:00

Het wordt steeds ingewikkelder. Hoe meer je over sommig eten te weten komt, hoe minder je weet wat je moet kiezen. Is biologisch nu de beste keus? Wat groeit er allemaal ‘in het seizoen’ en wordt niet per vliegtuig vervoerd? Wat is belangrijker: dat boeren een eerlijk loon verdienen, dat het klimaat niet naar de knoppen gaat of dat we een beetje zuinig met water en bestrijdingsmiddelen omspringen? In de keuze voor fruit komen al deze dingen samen. Ik had de wat strenge richtlijn gekozen dat ik vooral fruit uit het seizoen en liefst uit Nederland wilde eten. Citrusfruit uit Europa, mits in het ‘seizoen’ geplukt konden ook nog wel. Maar in mijn eigen dagelijkse praktijk bleef ik achter met een fruitmand waarin vooral appels en peren lagen. Niks mis mee, ik eet ze graag. Maar voor iemand die dol is op rode grapefruits en die al meer dan 30 jaar bij het ontbijt eet, is dat toch een hard gelach.

Wat navragen op twitter en Linkedin leverde toch niet heel veel nieuwe gezichtspunten op. Druiven had ik zelf nog wel een paar, eigen teelt, en ik vond twee weken geleden nog een doosje verrukkelijke frambozen van het bedrijf Raspberry Maxx. Ook een aanrader, maar inmiddels niet meer leverbaar. Mispels en kweeperen zijn geen vruchten voor op de fruitschaal om zo weg te happen. Dit weekend kreeg ik echter als een duveltje uit een doosje een bakje mini-kiwi’s aangereikt. Nog nooit van gehoord. Geweldig lekker. Gewoon geteeld bij mij om de hoek bij stadsboerderij Caetshage. Nu schijnt de kiwi zoals wij die allemaal uit Nieuw-Zeeland kennen, oorspronkelijk uit China te komen. Wikipedia schrijft dat de vrucht afkomstig is van een Chinese kruisbessoort, dus wellicht lijken die mini-kiwi’s weer een beetje op hun oorspronkelijke voorvaderen. Ze zijn, zo lees ik, volledig winterhard en dus goed te kweken in eigen tuin, maar zijn nooit een commercieel succes geworden, omdat ze lastig te oogsten zijn en niet lang houdbaar. Maar als wij nu allemaal zonder tussenhandel verse mini-kiwi’s gaan halen bij de kweker, zit er wellicht nog potentie in?

Gisteren vond ik een doos met groenten en fruit op mijn bureau die mij zijn aangereikt door Eosta, een groothandel in biologische groenten en fruit. Behalve heerlijke peren en appels uit Nederland, een pompoen, een knolserderij (die mixen wij altijd met aardappels tot een verrukkelijke puree) trof ik ook een ananas, kiwi’s en … grapefruits. En nu begint het ingewikkeld te worden. Waar komen ze vandaan en kan ik ze eten? Op sommige vruchten zat een keurig label (Nature & more) met code waarmee je op de Eosta-site kunt nakijken waar het vandaan komt, wie het geteeld heeft en hoe dit bedrijf scoort op diverse duurzaamheidsthema’s. Een ongelooflijke transparantie waaraan menigeen nog een puntje kan zuigen. Dus bij voorbaat een pluim voor Eosta. Ook de medewerker die ik aan de telefoon kreeg wist mij zonder haperen te vertellen waar het fruit vandaan kwam. “Maar”, voegde hij eraan toe, de klant maakt de keus. Wij kopen biologisch in en Fairtrade als dat aan de orde is, maar de klant maakt zelf een afweging welke aspecten hij belangrijk vindt.” Zo is het natuurlijk maar net. De kiwi’s uit mijn kistje komen uit Italië en volgens de groente- en fruitkalender van Milieucentraal vallen die op dit moment in klimaatklasse A. Ik ga daar dus maar eens lekker van smullen. Maar of ik die mandarijn uit Israel ook ga opeten, daar moet ik nog eens goed op studeren. Pffft.

Eten met Joop en Tineke

2010-10-19T16:59:00.000+02:00

Dag 15: over echt eten en de markt

2010-10-18T10:44:00.002+02:00

Wat is echt eten? Om dat te kunnen proeven moet je misschien zelf ook wel een beetje echt zijn. In ieder geval moet je je kunnen verwonderen over verse producten die zo van het land komen. Over vruchten die aan een boom hangen die rauw niet te pruimen zijn, maar waar je de geweldigste geleien van kunt maken. Over taartjes die iemand met liefde in haar keuken voor jou heeft staan maken of bijzondere thee die weer een ander in grote rustieke kannen speciaal voor jou heeft gezet. Niet om aan te verdienen, maar gewoon omdat hij of zij de rijkdom van voedsel wil delen met jou. Dit soort mensen en dit soort eten trof ik gisteren op de “Underground Boerenmarkt” in Amsterdam. De markt was letterlijk ‘underground’ want we bevonden ons onder de weg vlakbij het Muziekgebouw aan het IJ in een soort van kunsthal.

Georganiseerd door Foodtrendwatcher Marjan Ippel (@talkinfood) en bezocht door heel veel liefhebbers van lekker eten. Er was in die zin weinig onderscheid tussen de mensen die achter de kraampjes stonden en de mensen die zich daar vóór verzamelden om de heerlijkste wijn, kaas, gelei of soep te proeven. Geen topkoks, geen chique merken. Gewoon eerlijk eten uit eigen keuken en soms uit eigen tuin.

Gek eigenlijk, dat dit underground moet. Kennelijk hebben we ons land zo dicht getimmerd met allemaal regeltjes over hygiëne, versheid en wat al niet meer, dat we bang zijn geworden voor eten dat niet verpakt, gelikt en gelabeld wordt verkocht. Waar geen groot handelshuis achter zit of dat geen stempel heeft van de Keuringsdienst van Waren. Het systeem dat ons ooit moest beschermen tegen malafide handelaren of ziekten, keert zich nu tegen ons. We eten het liefst alleen nog voedsel dat de supermarkt voor ons heeft uitgekozen, dertig keer gecontroleerd is en hebben geen idee meer wat er allemaal nog meer te krijgen is. Gemeenten durven voor dit soort markten ook geen vergunning af te geven, uit angst dat ze aansprakelijk zijn als er iemand onverhoopt ziek zou worden van eten dat daar vandaan komt.

Jammer, want we missen daardoor een hoop. Wat ik gisteren aantrof waren allemaal blije mensen. Niet van het geitenwollensokken soort blij (met een verlichte blik en een grote fladderbroek), maar van een heel gewoon soort blij. Blij omdat ze aan anderen konden laten zien wat ze gemaakt hadden. Blij omdat het gewaardeerd werd. Blij omdat ze zojuist iets goddelijk lekkers hadden geproefd of blij omdat ze andere mensen troffen die ze voorheen alleen op twitter waren tegen gekomen.

Van lieverlee werd ik ook blij. Aanvankelijk zat ik nog te rekenen. En ging ik navraag doen of de ingrediënten wel ‘duurzaam’ waren volgens mijn 40-dagen principes. Maar na een paar standjes heb ik dit helemaal laten varen. Tegen zoveel eerlijkheid, plezier in eten en lekker uitgestalde producten kon ik gewoon niet op. Ik vertrouwde er maar op dat het allemaal okay was en heb dus alles geproefd wat ik tegenkwam. Van de frambozen merengues, pasteitjes van snijbiet, courgettes in zoetzuur, peren clafoutis tot eerlijke boerenkaas van de zorgboerderij. Het was een markt zoals een markt kan zijn. Ik had geld, zij hadden eten. En ik vertrouwde erop dat het goed was. Met dit simpele principe kom je volgens mij een heel eind.

Dag 14: over ogen en de maag

2010-10-17T19:37:00.004+02:00

Het was gisteren Wereldvoedseldag. Omdat het thema ‘voedselverspilling’ was (met uiteraard de boodschap dat we dat niet moeten doen) had ik mij aanvankelijk voorgenomen om voor dit blog op zoek te gaan naar een varken dat vlees produceert van afval, van menselijke etensresten. Een soort buurtvarken. Ik ken er zo een, maar die houden jullie nog tegoed. In plaats daarvan was ik van plan zo veel mogelijk eten te gaan maken van voedsel dat ‘over’ was. Restjes uit de koelkast, eten uit de vrije natuur, dat werk. Maar ook daar slaagde ik nauwelijks in. Ik had de dag ervoor namelijk al de restjes uit de koelkast opgegeten en was dus niet iets nieuws gaan maken met de geschubde inktzwammen die ik met Lizet Kruyff had geplukt. Waardoor ik die met veel pijn in mijn hart gisterochtend toch moest weggooien. En zo leek het alsof ik constant maar in een vicieuze cirkel terecht kwam.

Ik wil echt bewust met dingen omgaan. Maar dan kook ik een hele bloemkool voor twee personen en dat is gewoon te veel. Of ik blijk helemaal niet zoveel thuis te eten als ik dacht en dan is aan het eind van de week toch de melk geschift. Veel van wat er in mijn leven op dat vlak mis gaat heeft te maken met niet slim genoeg inkopen doen. Of een volstrekte overschatting van wat je met zijn tweeën opeet in een week. Of gewoon lust. Het eten ziet er prachtig uit en dat willen we gewoon hebben. Moeten ze bij ons op de stadsboerderij maar niet van die schitterende snijbieten en felle kleuren geel, oranje en paars hebben liggen. Of pompoenen in de meest fantasierijke soorten. En dan zijn dit nog allemaal relatief onschuldige zonden. Het voedsel komt van dichtbij en is op de volle grond geteeld, dus met relatief weinig energie tot stand gekomen. Bovendien komt het in de groenbak terecht en mogen wij elk jaar bij de afvalverwerking in Culemborg compost komen ophalen.

Snot
Lastiger wordt het als je voedsel dat verwerkt, bereid, verpakt en vervoerd is om door jou opgegeten te worden, ook gaat weggooien. Dan gaan er een heleboel kostbare grondstoffen verloren. Toch slaag ik er in deze veertig dagen niet in dit 100% te voorkomen. Het gaat echt veel beter dan voorheen, maar 'helemaal geen eten weggooien' lukt me niet. Ik leef, ik plan, de plannen veranderen weer en dan kan het gebeuren dat er kostbaar voedsel in mijn koelkast ligt te verschimmelen. Ik ben heus niet van het soort dat eten meteen na het verstrijken van de uiterste houdbaarheidsdatum weggooit. En ik knijp pakken yoghurt tot op de bodem uit. Maar vruchtensap waar de beschimmelde klodders in zitten ga ik toch niet meer drinken. En sla die tot snot is geworden ook niet. (Sorry voor deze wat plastische taal). Bovendien, ik kan proberen dit in mijn eigen huishouden zo veel mogelijk op orde te hebben, ik heb er geen enkel zicht op wat ze in restaurants doen waar ik gegeten heb aan het einde van de dag. Zo was ik onlangs bij de bijeenkomst Smakelijk Duurzaam waar ik dacht dat er heel zorgvuldig met het eten was omgegaan, terwijl later bleek dat er ontzettend veel van dat zorgvuldig bereide voedsel is weggegooid. Lees hier het stukje dat een moedige serveerster erover in NRC publiceerde.

Misschien heb ik een coach nodig. Iemand die mij helpt in mijn drukke bestaan met beleid in te kopen. Die altijd over mijn schouder meekijkt of mijn oog niet groter is dan mijn maag en fluistert ”de helft is ook genoeg…”. Milieucentraal en het Voedingscentrum zijn zo’n soort van coaching gestart. Met de campagne ‘Eten is om op te eten’ willen zij mensen bewust maken van hun eet- , koop- en kookgedrag. Ik lees op de site niets wat ik niet al weet. Maar als ik de test doe, word ik na de uitslag toch vermanend toegesproken dat het met mijn gedrag nog een heel stuk beter kan. Gisteravond hebben we uiteindelijk pragmatisch gekookt. Groenten van de stadsboerderij, wat makreel vooraf, en stoofperen met vanillevla toe. De druiven die over hun hoogtepunt heen waren hebben we grotendeels geoogst en tot siroop gekookt.
Ik zal jullie op de hoogte houden van mijn vorderingen.

Leermomenten van de dag:

het lijkt er steeds meer op dat duurzaam kunnen leven vooral een kwestie is van tijd. Van plannen, orde, rust en regelmaat. En dat is nu precies waar het in mijn leven regelmatig aan ontbreekt...

Dag 13: eten uit de natuur

2010-10-16T17:25:00.003+02:00

Toen een dikke twee jaar geleden DE crisis uitbrak ben ik, net als veel anderen vemoed ik, gaan rekenen. Hoe veel geld staat er nog op mijn spaarrekening en hoe lang houd ik het daarmee uit? Wat als ik mijn baan verlies? Wat als er niets meer te eten is? Over dat laatste zouden een heleboel mensen in ons land zich best zorgen moeten maken. Iemand voor wie dat niet beslist niet geldt is Lizet Kruyff. Als wetenschapsjournalist gespecialiseerd in de culinaire geschiedenis, weet zij alles over de natuur en wat voor eetbaars die te bieden heeft. En ik was dan ook aangenaam verrast dat ik een dagdeel een kijkje in haar leven mocht nemen. Lizet haalde me op van station Geldermalsen.

Al binnen een minuut stoppen we op een onooglijk parkeerterreintje omdat zij daar op de heenweg geschubde inktzwammen had aangetroffen. Nietsvermoedend stonden deze witte paddestoelen daar op een verlaten grasveldje te wachten tot wij ze voorzichtig gingen oogsten.
Vervolgens rijden we richting Waal. De tuin van kasteel Neerijnen bevat een enorme rijkdom aan kruiden, bloemen en wat kleinfruit. Aangezien we niet zeker weten of wat daar groeide wel bedoeld was om door ons geplukt te worden, beperken we ons tot wat piepkleine takjes kruiden (kattenkruid, oregano, venkel, wijnruit en roomse kervel). Ook snoepen we van een paar goddelijke witte aardbeien die ik zonder haar als onrijp bestempeld zou hebben. We vervolgen ons pad door het beukenbos naar de Waal, onderweg beukennootjes rapend, mispels plukkend en stoofperen oogstend. Lizet liet mij proeven van de bessen van de meidoorn (melig, maar voedzaam en niet onaangenaam) en van de sneeuwbes (iets zurig).

Eetcultuur

"We hadden vroeger een fantastische eetcultuur", vertelt Lizet mij later aan de keukentafel in haar prachtige oude huis, "maar die zijn we door twee oorlogen en een crisis kwijtgeraakt. Vroeger hielden mensen veel kruiden bijvoorbeeld. Het komt wel weer stukje bij beetje terug. Steeds meer mensen interesseren zich nu voor eten, willen weten waar ons eten vandaag komt. Er zijn initiatieven om vergeten groenten weer te telen en op het menu te zetten. Dat is op zich een gunstige ontwikkeling, maar we moeten ook kritisch blijven. Ik zie dat er rond eten ook een zekere decadentie ontstaat. Kookboeken met allemaal hele ingewikkelde recepten en ingredienten. Dan denk ik: wat is er mis met een gewone wortel met peterselie?". Haar keuken is een goede illustratie van haar personage en kunde. Overal staan potjes met kruiden en andere ingredienten, ze heeft een complete bibliotheek met boeken over eten. Terwijl teckel Bismarck gezellig op mijn schoot kruipt haalt ze drie soorten zwarte peperkorrels om aan te snuffelen. Er gaat een wereld voor mij open.

Als ik haar vraag naar haar mening over duurzaamheid, zegt ze gedecideerd: "Keep local problems local. We moeten een zekere mate van self sufficiency hebben en zouden boeren veel meer bij de stad moeten betrekken. Wat van dichtbij komt, moet je van dichtbij halen." Om dat te onderstrepen grissen we even later bij het uitlaten van de hond nog wat walnoten, peren en appels mee van een nabij gelegen verlaten boomgaard, een paar rozenbottels uit haar eigen tuin en wat mispels uit de tuin van de buren. Met Lizet erbij overleven we de crisis wel!

Leermomenten van de dag:

ik wist eigenlijk niet hoe mispels eruit zagen, nu wel, maar het zijn best zure vruchten die je flink moet bewerken
geschubde inktzwammen schijnen geweldig te smaken, maar je moet ze liefst binnen een uur bereiden las ik later op internet. Dat deed ik helaas niet...
ik dacht dat de duurzaamheid van chocola vooral over fairtrade ging. Met een pakje Australian bonbons in de hand begon ik gisteren te twijfelen. Ze hebben wel een paar biologische soorten. Wie kan mij meer over chocola vertellen?

Eten uit de natuur

2010-10-16T16:12:00.000+02:00

Dag 12: geld als water

2010-10-15T20:47:00.002+02:00

Volgens mij ben ik met mijn 40 dagen duurzaam eten goedkoper uit dan ik zou zijn als ik gewoon was doorgegaan zoals ik altijd deed. De reden? Ik snack nauwelijks meer. Geen krentenbollen met kaas en een lunchsalade met pakje karnemelk op het station. Geen flesjes water voor in de trein. Geen bolletjes wortel in een zakje voor onderweg en dan het idee hebben dat ik gezond bezig ben. Tientallen euro’s gaf ik ongemerkt al reizend uit. Grotendeels vanuit een soort reflex dat ik op stations altijd spontaan zin kreeg in een kopje thee met wat lekkers. Van vrije keus is volgens mij in deze wereld waarin je op elke straathoek wordt verleid iets te kopen, allang geen sprake meer. Alles wordt ons door de strot geduwd. De plastic flesjes bronwater zijn daar naar mijn idee het duidelijkste voorbeeld van.

Nu ik let op alles wat ik eet en drink, begon me dat als eerste op te vallen. In elke horeca-gelegenheid, receptie of vergadering wordt standaard bronwater aangeboden. De keus is tussen Blauw en Rood, maar dan heb je het wel gehad. De goeierds gaan op mijn verzoek trouwhartig een glaasje of karaf kraanwater voor mij halen, maar er zijn ook restaurants die dit ijskoud niet serveren. Daar kom ik dan ook nooit meer terug. Je kunt dit natuurlijk geneuzel in de marge vinden, maar met de hoeveelheid bronwater die wij – gedreven door slimme marketing – werkelijk overal in Nederland nuttigen, is dit echt geen sinecure. En dat terwijl wij zo ongeveer het beste kraanwater ter wereld hebben. Ik lees net op de site van We Tap Water een paar gruwelijke feiten. Ik pik er een paar uit: van alle plastic waterflesjes die we weggooien wordt 20% gerecycled. Er is 0,25 liter olie en 3 liter water nodig voor de productie van 1 liter bronwater. Bronwater stoot 500 keer meer CO2 uit dan kraanwater en het is ook nog eens 1000 keer duurder dan gewoon water uit de kraan. En zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan.

Natuurlijk heb je bronwater in soorten en maten. Er zijn ‘betere’ alternatieven die een goed doel ondersteunen in Afrika met het verkopen van bronwater in plastic flesjes. Of die het in een papieren doosje serveren. Maar duurzaam kan ik dat met de beste wil niet noemen. Dan heb je Join the Pipe, die het een heel stuk beter begrepen hebben. Zij plaatsen een stilistisch wonderschone pijp met tap, waaruit gewoon kraanwater komt. Kleine stukjes kunstzinnig vormgegeven pijp dienen vervolgens als karaf waarin een heleboel werknemers of gasten in de horeca het water kunnen tappen. Zo wordt een heleboel bronwater uitgespaard. Ze verkopen ook losse flesjes. Met de opbrengsten van hun project willen ze de langste waterleiding ter wereld leggen, waardoor vooral mensen zonder goed drinkwater gaan profiteren van jouw investering. En zo wordt kraanwater drinken niet alleen weer hip en aantrekkelijk, maar kunnen slimme horeca-ondernemers er ook gewoon iets op verdienen.

Overwegingen van de dag:

• Morgen is het Wereldvoedseldag. Thema is voedselverspilling. Laten we ook iets doen aan water. Teken voor kraanwater in de horeca op http://www.wetapwater.nl/

• Ik heb nog steeds een enorme zin in een onduurzame rode grapefruit bij het ontbijt. Tot op heden heb ik nog geen aantrekkelijk duurzaam alternatief gevonden. Tips blijven welkom.

40 dagen duurzaam eten

2010-10-15T20:35:00.000+02:00

Dag 11: mensen, koffie en een eerlijk verhaal

2010-10-14T17:05:00.003+02:00

Dit blog gaat helemaal niet over voedsel. Het gaat eigenlijk over mensen. Over mensen die eten maken, oogsten, vervoeren, verwerken, verkopen, klaarmaken of serveren. Dat maakt het ook zo lastig om je een oordeel aan te meten of iets ‘goed’ of ‘fout’ is. Er is namelijk altijd wel iemand bij betrokken die er een bedoeling mee had, al was het alleen maar om er veel geld aan te verdienen zonder de bijbehorende zorg aan te besteden. In dat soort gevallen heb ik er niet zo’n moeite mee om een etiket van ‘liefdeloos’ op dat voedsel te plakken. Maar toen er gisteren bij een vergadering een maaltijd geserveerd werd door een bedeesde dame overduidelijk haar best had gedaan om het allemaal keurig klaar te zetten en ons daar niet te veel mee te storen, vond ik t ineens heel ingewikkeld worden. De klaargezette chinees-indische schotels en exotisch fruit voldeden namelijk echt niet aan mijn criteria. Maar het voelde als een persoonlijke belediging voor haar als ik er niets van zou nemen.

Mijn zoektocht naar de duurzaamste koffie voerde mij deze week naar Peeze, een 130 jaar oud Arnhemse bedrijf, waar ik hartelijk ontvangen werd door Janneke Neutelings en Jenny Berenpas. Twee jonge dames die mij uit de doeken zouden doen hoe het er bij Peeze aan toeging.

Mijn aanvankelijke argwaan dat ik door een marketingmanager te woord werd gestaan, maakte al ras plaats voor oprechte interesse in de manier waarop ze hun bedrijfsvoering doen. Dit was niet het type marketingmanager dat mij een mooi verhaal ging opdissen en eiste mijn blog eerst te mogen lezen voor het gepubliceerd zou worden. Dit waren eerlijke vrouwen met hart voor de zaak die gewoon vertelden dat ze in Arnhem allemaal willen dat het klopt. “Alles wat we doen, moet echt zijn”, zegt Berenpas, “we gaan niet iets doen omdat t leuk smoelt”.

Peeze is een van de weinige koffiebranderijen die de koffie zelf inkoopt en brandt. Op die manier kunnen ze controleren wat er allemaal in de keten gebeurt, en dat is met zo’n exotisch product waar een heleboel behandelingen aan te pas komen belangrijk. “Duurzaamheid en kwaliteit zijn de pijlers waar het bedrijf op draait”, meldt Neutelings. “De helft van onze koffie heeft zowel het EKO-keurmerk als het Max Havelaar-keurmerk. Mooie koffie staat centraal. We gaan boeren niet dwingen om zich te certificeren, maar helpen hen wel met kennis, of met het bouwen vaneen school. We gaan het gesprek met ze aan”.

Ook het koffie zetten (de grootste energieslurper in de hele keten van plantage tot kopje) probeert Peeze zuiniger te maken. Met espressomachines die 30% minder stroom gebruiken bijvoorbeeld. Volgens Neutelings was er niets mis met mijn manier van koffie maken (met een keteltje water en zelfgemalen bonen), maar daartegenover staan de grote machines in de horeca vaak 24 uur per dag enorm veel stroom te tappen. Daar valt dus nog veel te besparen.

Door hun verhalen zonder opsmuk en met veel kennis van zaken hebben deze dames mij overtuigd dat ze het beste met de wereld voor hebben. Zo simpel kan het zijn. Tot op heden levert Peeze echter vooral aan horeca, bedrijven en overheden. “Wij merken dat wij mensen allemaal moeten overtuigen met ons verhaal”, vertelt Berenpas. “ We zijn er ook niet op uit om de grootste koffieleverancier van Nederland te worden, het moet blijven kloppen.” Consumenten kunnen tegenwoordig hun koffie rechtstreeks bestellen bij de webshop van dit sympathieke bedrijf. Dat zal ik zeker doen.

Dag 10: is duurzaam ook duur?

2010-10-13T16:40:00.004+02:00

"Ben je nu duurder uit met deze 40 dagen?", werd mij vandaag gevraagd? Ik kom daar in een later blog uitgebreid op terug. Wat mij gisteren wel opviel waren de verschillende verschijningsvormen van duurzaam voedsel die je op één dag kunt tegenkomen. Van luxe en zakelijk tot eenvoudig en bescheiden. Dat was gisteren wel heel extreem. Het ene moment zat ik chique te lunchen bij Vork & Mes in Hoofddorp met een bijpassende rekening. En het volgende moment bevond ik mij in Arnhem in Enig Alternatief, waar we met twee personen voor 3 tientjes onze buik hebben rond gegeten. Allebei duurzaam, maar in een totaal verschillende ambiance. Toen ik 10 dagen geleden startte met mijn campagne en mijn blog op twitter aankondigde, reageerde eigenaar Jonathan Karpathios van Vork & Mes gelijk: "kom je bij me eten?".

Zoveel twitter-enthousiasme wil ik graag belonen en ook van andere mensen had ik te horen gekregen dat ik er beslist naartoe moest. Toen initiatiefneemster van het

Fabulous Food Festival Alexandra Besel ook voorstelde daar samen te gaan eten, was de deal snel gemaakt. Op een prachtige herfstdag togen wij dus richting het voormalig Floriade-terrein in de Haarlemmermeer, waar Vork & Mes is gezeteld in een futuristisch ogend paviljoen. Schitterend aan het water gelegen, kleurrijk en zorgvuldig ingericht, een feest voor de zintuigen. Het begrip 'duurzaamheid' vullen ze in met veel verse producten uit de streek en uit het seizoen (onze eigen Boer Bos, lid van het Urgenda-platform levert schapenvlees), weinig vlees en vis en met plek voor 'vergeten groenten' op het menu. En - uiteraard - viskeuze volgens de viswijzer. Hoewel de frieten die bij de salade kwamen ongelogen een van de lekkersten waren die ik ooit at, was de salade zelf een beetje aan de karige kant. Prachtig van smaak, bijzonder, kleurrijk en smakelijk. Maar van mij had het iets voedzamer gemogen. Vooral de ambiance deed het voor mij. Het uitzicht over het water, de kleurige beelden aan de wand, de inrichting binnen en op het terras buiten, de oranje trap, de vriendelijke bediening. En niet te vergeten de verhalen achter het voedsel.

Zoveel twitter-enthousiasme wil ik graag belonen en ook van andere mensen had ik te horen gekregen dat het heel bijzonder was om naartoe te gaan. Toen een andere twitter-contact, initiatiefneemster van het

Met Alexandra heb ik zitten bedenken of het geslaagde Fabulous Food Festival, dat op 19 september ruim 750 enthousiaste bezoekers naar Haarlem trok, ook op andere plekken in Nederland plaats zou kunnen vinden. "Gelderland of Overijssel", riep ik onmiddelijk toen zij haar vraag de wereld in slingerde. Niet alleen omdat ik er zelf al jaren met plezier woon (Gelderland dan), maar vooral ook omdat er een bescheiden regionale voedseleconomie is die zich goed bij zo'n festival zou kunnen aansluiten.

Ik nam gelijk maar de proef op de som en toog naar Arnhem, waar ik met een vriendin had afgesproken. Wij aten in Enig Alternatief , een biologisch vegetarisch eetcafé in een rustig straatje in de binnenstad. Al 18 jaar kookt de eigenares er gezonde, voedzame maaltijden. Eerlijk, zonder opsmuk, net zoals zijzelf. Je kijkt zo haar kleine keuken in, je eet wat de pot schaft en dat is het dan. De ramen beslaan, je zit best dicht op elkaar, maar het is gezellig en charmant en het zit altijd vol. Het is geen restaurant waar je je werkrelaties mee naartoe neemt om een zakelijke deal te sluiten, maar met je vrienden en familie kun je er een fijne avond beleven.

Dus nee, duurzaam hoeft helemaal niet duur te zijn. De prijs zit hem in andere dingen, net als een huis met dezelfde woonoppervlakte in Amsterdam vijf keer zo duur kan zijn dan op het Friese platteland. Van de totale prijs die wij voor ons voedsel betalen, zit ook maar een (klein) deel in de ingredienten. Zoals dat bij de supermarkten ook het geval is. Je betaalt wat de markt er voor vraagt en de consument bereid is neer te tellen. De keus is aan jou.

boodschappen doen bij Marqt

2010-10-13T16:16:00.000+02:00

Dag 9: eten, zien en waarderen

2010-10-12T18:33:00.004+02:00

Ik ga het eens met jullie over eten hebben. Volgens mij leest de gemiddelde bezoeker van een blog over voedsel dat toch t liefst. Sappige verhalen over in de oven geroosterde pompoenen die smelten op je tong. Soep van prei en kikkererwten met vers geraspte parmeggiano of knapperige salade van rode eikenblad sla en tomaten. Nu denken jullie natuurlijk dat ik weer in allemaal chique restaurants heb rondgehangen. Maar nee, dit voedsel trof ik gisteravond thuis. Gewoon gemaakt in mijn eigen keuken door mijn eigen lief, geproduceerd bij ons om de hoek. Waarom heb ik het gevoel dat we nu veel lekkerder eten dan voorheen? Misschien kookte ze al die jaren al geweldig en merk ik het nu pas echt op. Lekker eten was er ook gisteren volop bij de netwerkmiddag Smakelijk Duurzaam die LNV had georganiseerd.
Meer dan 200 aanwezige ‘maatschappelijke voedselinitiatieven’ waren bijeen gekomen op landgoed Marienwaerdt in Beesd. Een prachtig biologisch beheerd landgoed met veel producten van eigen land.

Ik heb zelden hapjes gegeten die met zoveel zorg waren samengesteld. Overal zat een verhaal achter. Bitterballen van prei, een pakketje met gestoofde bermgroenten (nog nooit van die term gehoord, weer iets geleerd), notenballetjes, vers gebakken broodjes met biologische olijven uit Griekenland en Beantriham. Die laatste was kennelijk heel ‘slow’ tot stand gekomen want we kregen er uitleg bij van Sándor Schiferli van Slow Food Nederland. Ik heb aan bijna alle gangen die aan lange tafels werden geserveerd meegedaan, omdat ze grotendeels aan mijn criteria voldeden. Alleen de zeeduivelham heb ik laten staan. Daar heb ik wel een goed gesprek met mijn tafelgenoten over gevoerd en ik heb de viswijzer op mijn I-phone er op nageslagen. Maar een MSC-gekeurde zeeduivel die helemaal uit Nieuw Zeeland moest komen en in het gunstigste geval op de oranje lijst voorkomt (groen is beste keus, rood slechtste) leek mij om een heleboel redenen niet duurzaam. Vervolgens vergreep ik mij wel aan een stukje Beeter (nepvlees) dat gemaakt is van soja uit Brazilië. Wat mij de terechte vraag opleverde waarom ik dat dan wel at. Daar kun je inderdaad je vraagtekens bij hebben. Maar ik zat aan tafel bij de producent (Ojah uit Wageningen) en die had er een eerlijk verhaal over waarom ze deden wat ze deden en welke ingrediënten ze gebruikten. Bovendien is de totale footprint van soja nog altijd een heel stuk beter dan van vlees.

Enfin, het eten was dik in orde. Het gezelschap ook: honderden creatieve, gepassioneerde mensen die in de praktijk met duurzaam voedsel aan de slag zijn. Van het organiseren van festivals, tot het distribueren van vers voedsel uit de buurt bij de supermarkt in de buurt tot het inrichten van moestuinen en alles wat daar tussen zit. En het was natuurlijk fantastisch dat LNV dit netwerk bij elkaar heeft gebracht, een almanak met al die verschillende voedselinitiatieven heeft uitgegeven en een digitaal platform in het leven heeft geroepen. .

Toch blijft het een beetje knagen dat al die mensen die in de zaal zaten met hun projecten, ideeën, creativiteit en passie nauwelijks aan bod kwamen. En de onderzoekers, de adviesbureaus en de grote supermarkten wel. Terwijl er zoveel kennis en veranderkracht zit in het kleinschalige, het rebelse, het authentieke. Je hoeft deze groep volgens mij helemaal geen onderzoeken te presenteren. Alles wat nodig is, is er al. Je hoeft het alleen op waarde te schatten en de ruimte te geven. Net als bij mij thuis, eigenlijk.

Dag 8: Koffie en vooroordelen

2010-10-11T12:38:00.002+02:00

Gisteren stelde ik op twitter de vraag waar ik op station Utrecht het beste mijn koffie kon halen tussen twee treinen door: Starbucks, Cafe T of Shakies. Allemaal te vinden op nog geen 15 meter afstand van elkaar. Van Max Havelaar zelf (nou ja, die is natuurlijk al lang dood maar de beheerder van het twitter-account) kreeg ik de suggestie om naar Starbucks te gaan. “100% Max Havelaar gecertificeerd en nog lekker ook”. Dat was even slikken. Voorheen haalde ik mijn koffie bij Café T omdat dat jarenlang het enige verantwoorde alternatief was naast de gewone kiosken-koffie. De dames Café T hebben in deze afgelopen koude winter bovendien mijn eeuwige sympathie verworven door met dikke truien aan in de ijzige vrieskou onverdroten koffie te serveren aan verkleumde reizigers. Toen een grote machtige Starbucks zich daarnaast vestigde en groepen mensen zich in lange rijen opstelden voor de koffie met fancy namen en smaakjes, ben ik uit een soort kleinburgerlijk verzet blijven kopen bij Café T.

Met Starbucks maakte ik jaren geleden kennis in Canada. Met een enorme jetlag belandden wij in Vancouver in deze koffietent met allemaal ambachtelijke koeken, taartjes, sappen en fruitsalades en ik dacht werkelijk de hemel op aarde gevonden te hebben. Wat een fijne winkel, waarom hadden ze zoiets in Nederland niet? Tot ik er na een week achter kwam dat Starbucks op werkelijk elke straathoek te vinden was, de ambachtelijkheid zorgvuldige marketing betrof en het concern veel trekjes van McDonalds had.

Ik moest dus een drempel over, maar toen ik gisterochtend door de winterdienstregeling nogal wat overstaptijd had op Utrecht CS heb ik het gedaan. Mijn eerste Starbucks koffie op Nederlandse bodem. Soms moet je je over je eigen vooroordelen heen zetten en goed nadenken over wat nu werkelijk bijdraagt aan een betere wereld. Starbucks is nog steeds een gigantische marketingmachine, maar als ze waarmaken wat ze in de winkel op grote borden beweren (alle koffie in 2015 mens- en milieuvriendelijk geproduceerd) dan is dat toch best indrukwekkend voor zo’n multinational. En ze bereiken grote groepen jonge mensen die zich graag verbinden aan dit merk. Ook – ik geef het ruiterlijk toe – heb ik mijn café latte met veel genoegen in de trein geconsumeerd. Wel eén heel groot minpunt op het drukste treinknooppunt van het land: je moet voor je Starbucks koffie absoluut een trein later nemen.

Nu sta ik dus voor een levensgroot dilemma. Met welke koffie ga ik voortaan door het leven? Deze week ga ik nog verder op onderzoek uit. Want over koffie is nog heel veel te zeggen. Niet alleen mensenrechten en een eerlijk loon zijn maatgevend voor de duurzaamheid. Er spelen aspecten een rol als milieuvriendelijke teelt, het energiegebruik, het branden, het transport en de verantwoordelijkheid in de hele koffieketen. Morgen bezoek ik Peeze in Arnhem en ontmoet ik Alexandra Besel, de initiatiefnemer van het Fabulous Food Festival. Wordt dus zeker vervolgd.

Een duurzaam ontbijtje

2010-10-11T10:51:00.001+02:00

Dag 7: appels, geluk en overvloed

2010-10-10T21:20:00.003+02:00

We zullen het er maar op houden dat het toeval is dat ik na mijn zondeval van vrijdag gisteren ging plukken van de boom van goed en kwaad. Toch zijn er weinig dingen in het leven die mij zo dicht bij een gevoel van duurzaamheid brengen als een appelboom. Een klein stukje geschiedenis. Ik heb zes jaar in de Betuwe gewoond op een landgoed aan de Linge. Weliswaar met een heleboel mensen op één terrein en in een heel klein huisje, maar dat doet aan het gevoel van overvloed dat ik daar heb ervaren niets af. Ik gun iedereen in dit leven minstens één maal het geluk van het hangen in een appelboom om vruchten te plukken of takken te snoeien. Dat geluk mocht ik gisteren weer ervaren op het jaarlijkse appelfeest in onze wijk in Culemborg.

De oude appelboomgaard waar omheen de wijk gebouwd is, is normaal eigenlijk niet toegankelijk voor publiek. Het is feitelijk ‘kijkgroen’. Maar tijdens de pluk en voor het snoeien, mogen wijkbewoners het terrein op. Wat dan voor de gelegenheid wordt aangegrepen om er een wijkfeestje van te bouwen met appeltaarten, appelsap persen, appelcider, muziek en wedstrijden om het juiste appelras te raden. Dit valt nog helemaal niet mee: de ene appel succesvol van de andere onderscheiden. Met de alomtegenwoordigheid van de Elstar in het dagelijks leven – heb ik daar zelfs moeite mee gekregen. Weliswaar zijn er schitterende rassen in de handel met klinkende namen als Schone van Boskoop, Delcorv en Alkmene. Maar om nu te zeggen dat ik die ter plekke herken als ze aan de boom hangen of in de winkel liggen, nee.

In onze Betuwse tijd hebben wij een Ingrid Marie, een Notaris, een Groninger Kroon en een Limoenappel geplant. Het is fascinerend om mee te maken hoe zo’n boom zich door de seizoenen worstelt, strenge winters overleeft, bloesem geeft, schimmels, bacteriën, rupsen en andere ziektes doorstaat om vervolgens, als de natuur alweer een beetje op haar retour is, vrucht te geven. Als nieuwbakken appelboom bezitter moet je eelt op je ziel kweken. Want van alle knoppen en beginnende appels overleeft nog niet de helft. En soms zelfs helemaal niets, ondanks zorg en liefde. Ik heb dus, door de jaren heen, sympathie gekregen voor kwekers die van appels moeten leven. Ik mag het niet hardop zeggen, maar ik begrijp dat velen de spuit met bestrijdingsmiddelen ter hand nemen om zoveel mogelijk oogst te redden. Dat is wat anders dan dat ik het een goed idee vind, maar het is makkelijk oordelen van een afstand.

Sinds wij niet meer buiten wonen is dat wat ik het meeste mis. De natuur die compleet zijn eigen gang gaat en een heel eigen invulling geeft aan de begrippen ‘zonde’ en’ afval’. Er vallen veel appels van bomen die nooit door mensen gegeten worden en daar ook helemaal niet voor bedoeld zijn. Ze worden teruggegeven aan de natuur. De oogst in onze wijkboomgaard was bescheiden. De appels waren ook niet allemaal even rond en sappig als wij consumenten ze graag zien. Maar er zaten prachtige exemplaren tussen en in ons huis prijkt nu een grote mand die erom schreeuwt verwerkt te worden. Het gevoel van overvloed was eventjes weer helemaal terug.

Overwegingen van de dag:

Ik heb als doelstelling 'geen eten weggooien', maar de natuur heeft zelf vrij veel afval. Het gaat dus eerder om de kringloop, vermoed ik.

Appels plukken in Eva Lanxmeer

2010-10-09T20:10:00.000+02:00

Dag 6: plannen, snacks en boetepsalmen

2010-10-09T19:11:00.002+02:00

Ik beken: ik heb gezondigd. Niet alleen heb ik mij vergrepen aan een paar chocotoffs, ik heb ook nog eens niet duurzaam avond-gegeten. Mijn excuus? Ben gewoon heel hard aan het werk gegaan en had geen enkele strategie hoe ik de dag qua eten een beetje duurzaam zou doorkomen. Nou is dat in een stad als Amsterdam niet eens zo heel erg. Op elke straathoek is daar wel iets te krijgen dat aan een paar duurzaamheidskenmerken voldoet. En als je het niet vanzelf tegenkomt zijn er groene gidsjes die je verantwoord door de stad loodsen. Aangezien ik de avond een repetitie had van mijn koor, moest ik ergens iets voedzaams halen. Rond etenstijd herinnerde ik me dat er een snackbar was, luisterend naar de rustieke naam Dolores, inmiddels Morning Star genaamd, die de verantwoorde snacker in zijn of haar behoeften kon voorzien. Gered, dacht ik. Want zo’n campagne 40 dagen vol bloggen schept wel verplichtingen . Waar ik echter even niet op gelet had was de tijd. En de juiste tramhalte. Kortom: geen biopatat.

Plan B: snel met tram 1 richting Overtoom. Vlak voor mijn uitstaphalte zag ik in een flits een bord met Marqt. Verlossing is in zicht. Een mens moet ook helemaal geen plannen maken, maar kijken wat er op zijn pad komt. Deze duurzame supermarkt wordt mijn uitweg uit de ellende waarin ik mijzelf gemanoeuvreerd heb. Opgetogen spoed ik met camera naar binnen, op zoek naar kant en klaar voedsel voor uit het vuistje. Tja. Marqt heeft van alles en nog wat, voor de slow en de snelle eter, van kakelverse delicatessen tot diepvries pizza’s en rode zalmen, maar je hebt nog steeds een keuken of op zijn minst vork en mes nodig om het te kunnen opeten. Natuurlijk. Dom. Duurzame winkels verkopen helemaal geen kant-en-klare salades en sandwiches, want dat is helemaal niet duurzaam. Marqt heeft mij zojuist laten inzien dat ik echt de verkeerde weg ben ingeslagen.

Onecht voedsel

Dat is een mooie constatering, maar ondertussen had ik een knorrende maag en nog 20 minuten voor aanvang van de repetitie. En daar gloorde in mijn ooghoek Albert Heijn. In een flits maak ik de keuze voor een sandwich mozarella -pesto, pastasalade met geitenkaas en een flesje geperst sap van aardbeien, frambozen en nog iets. Stevig doorstappend naar de repetitieruimte prop ik mijn boterhammen naar binnen. Ik voel me rot. Volgens mijn zelfgekozen richtlijnen ben ik misschien niet eens zo heel onduurzaam bezig (ik eet geen vlees, geen bedreigde vissoorten, gooi geen eten weg en heb hopelijk niks laten invliegen) maar het voelt niet zo. Zou het dan zo zijn dat het belangrijkste onderscheid in eten niet zit in duurzaam/onduurzaam maar in echt en onecht voedsel? In snelle hap versus eerlijk voer?

De rest van de avond doe ik boete met Arvo Pärt – Kanon Pokajanen (Boetepsalmen). Al zingend werk ik mij een uitweg langs zware thema’s als berouw, bezinning en dan is daar eindelijk de verlossing. Het voedsel in mijn maag verteert en ik besluit met hervonden moed mij verder aan mijn missie te wijden. Ik krijg ineens gedachten over de relatie tussen religie en eten. Er wordt een plan geboren om in een klooster op onderzoek uit te gaan.

Overwegingen van de dag:

· De duurzaamheid zit hem niet alleen in wat je eet, maar vooral ook hoe!

· Misschien is het toch een goed idee als Marqt duurzame kant- en klaarsalades en
sandwiches gaat verkopen. Er zijn meer mensen zoals ik…

Dag 5: Dierenleed en mooie vrouwen

2010-10-08T14:43:00.002+02:00

Op zoek naar duurzaamheid bevond ik mij gisteravond op het Dierenbal in Hotel Arena in Amsterdam. Veel mooie vrouwen in glimmende jurken, bevlogen actievoerders in spijkerbroek en een enkele verlegen man in smoking. Het jaarlijkse Dierenbal, waar ongeveer alle dierenbeschermingsorganisaties aan meedoen van Wakker Dier tot de Vereniging van Veganisten en clubs van wie ik het bestaan niet wist, is de plek om de prijs uit te reiken voor de beste dieren-campagne van het afgelopen jaar. Een jury bestaande uit Loretta Schrijver, Jort Kelder en - hoe kan het anders - Marianne Thieme moesten een oordeel vellen over het verbod op stierenvechten, het inenten van honden op Bali of het stoppen van stunten met vlees. Een helse klus, zo op het oog. Presentator Andrea van Pol (voorheen Vroege Vogels) praatte alles charmant aan elkaar en gaf tien clubs de ruimte om hun campagne en de successen toe te lichten.

Ik kende niemand, op het Dierenbal. Wat een vreemde gewaarwording is voor iemand die al lang in de duurzame wereld rondloopt en altijd wel weer ergens een bekende tegenkomt. Tot ik bedacht dat milieu/duurzaamheid en dierenleed twee heel verschillende werelden zijn, die destijds bij de vorming van omroep Llink ook al tot enorme problemen hebben geleid. Kennelijk ben je óf heel erg tegen dierenleed of heel erg tegen de teloorgang van de aarde. Over dat laatste maken de dierenbeschermers zich ongetwijfeld ook grote zorgen, maar hun insteek is net een andere. Zo komen zij vooral ernstig in het geweer tegen illegale hondenhandel vanuit Rusland, het feit dat steeds meer jongeren echte bontkragen op hun jassen dragen of dat er in grote getalen haantjes worden afgemaakt omdat die niet tot leghennen kunnen dienen.

Wiener Schnitzel

Natuurlijk ben ik ook tegen dierenleed. Maar ik heb er eigenlijk nooit moeite mee gehad dat dieren gedood worden voor consumptiedoeleinden. De mate waarin en de manier waarop is weer een heel ander punt. Ik zal jullie bekennen dat ik bijna 20 jaar vegetariër ben geweest. Wel eentje van het soort dat vis at, soms een kroket en op vakantie ook wel eens een Wiener Schnitzel. Toen ik - nu ruim 8 jaar geleden - naast een zorgboerderij ging wonen waar ze de geweldigste rookworsten maakten van eigen vee, ben ik voor de bijl gegaan. Sindsdien ben ik wat naar het midden opgeschoven. Af en toe vlees, niet te veel en liefst biologisch of van zeer herkenbare herkomst. Zo eet ik graag lamsvlees van onze stadsboerderij en van boerenmarkten op vakantie. Het villen van herkenbare dieren zoals makrelen, forellen of kippen heb ik moeten leren. Ik word er nog altijd een beetje week van.

Naar mijn mening is veel van wat wij eten cultureel bepaald. Wij eten nu eenmaal vlees en vis. En dat eten we ook grotendeels omdat iedereen in onze omgeving dat doet, bij mij tenminste wel. Volgens mij kunnen veranderingen in ons eetpatroon alleen tot stand komen als het normaal wordt om minder en beter vlees of betere vis te consumeren. Als 'vleeminderaars' de wind een beetje meekrijgen en koks bijvoorbeeld niet hun hele menu rondom vlees of vis samenstellen.

Op het bal gisteren uiteraard geen vlees te bekennen. Ergens in een hoek trof ik laffe hapjes die echt nergens naar smaakten. Misschien kon de Vegetarische Slager nog niet leveren? Qua drank was er nergens over nagedacht. Mineraalwater, alle soorten alcohol, cola en fris volop te krijgen. Maar niets wat aan mijn criteria voldeed. Eén Hero-appelsap van onbekende komaf heb ik toen maar genomen en ben dorstig huiswaarts gekeerd. Wakker Dier sleepte de Gouden Koe in de wacht voor hun campagne om de kiloknallers uit de wereld te helpen (hulde!) waarna iedereen op muziek van DJ Wanna be a Star los ging. Om de laatste trein naar Culemborg te kunnen halen moest ik op dat moment het pand verlaten, dus heb ik niet kunnen ervaren hoe dierenactivisten zich verhouden tot alcohol en harde muziek. Via twitter kreeg ik op de terugweg de uitnodiging eens mee te gaan kijken op een pluimveehouderij hoe haantjes aan hun eind komen en waarom dit al of niet zielig zou zijn. Lijkt me een gruwelijke maar leerzame ervaring. Wordt dus vervolgd!

Uitreiking Gouden Koe op Dierenbal

2010-10-08T14:41:00.000+02:00

Dag 4: tijd, liefde en biomelk

2010-10-07T15:57:00.001+02:00

"Het is met tijd net als met liefde", mailde een Groningse collega mij op mijn verzuchting dat ik ernstig tijd tekort kom om alle leuke voedselinitiatieven te bezoeken. "Geef je het weg, dan komt het terug". Op deze wijsheid zit ik nu al enkele uren te kauwen. De woorden tijd, aandacht, liefde, passie, rust zoeven steeds door mijn bewustzijn nu ik in deze 40 dagen mij grondig probeer te concentreren op ons voedselvraagstuk. Zeker nu ik een zoektocht naar duurzaam eten combineer met een hectisch Randstedelijk bestaan met I-phone, twitter, camera, deadlines, files, parkeerproblemen (wees gerust, normaal reis ik met de trein) en veel te veel afspraken op een dag. Gisteren stond ik nota bene bijna briesend aan de balie van de fotowinkel om te klagen dat mijn camera het niet meer deed terwijl ik ermee op pad moest.

Op het gevaar af soft te worden, heb ik het gevoel dat daarin een essentie schuilt van de onduurzaamheid in onze samenleving. We zijn zo opgegaan in onze drive van alsmaar meer en efficiënter, dat heel veel zaken hun betekenis hebben verloren. Zo is het zeker met ons voedsel. Chips, cola, candybars en junkfood zijn misschien efficient maar hebben geen waarde en bevredigen dus ook niet.

Voedsel dat echt waardevol is, is vanzelf voedzaam. Dan heb je wellicht ook niet de neiging er meer van te eten of te produceren dan nodig is voor ons voortbestaan. Die gedachte bekroop mij gisteren toen ik na zo'n hectische dag kwam aanrijden bij Boy Griffiioen, een jonge boer uit Weesp. Hij is bezig het melkveebedrijf van zijn vader over te nemen en heeft er alvast voor gezorgd dat het bedrijf is overgeschakeld van een gangbare veehouderij naar een biologische. Met 45 Montbeliarde koeien levert hij zijn biologische melk aan Ekomel, onderdeel van Campina, en wil hij in de toekomst zijn eigen kaas maken en verkopen op het erf. Eerst nog even een nieuw huis met winkel bouwen; de kaasmakerij staat al in de steigers. Trots laat hij mij zijn beesten en stallen zien. Sinds 'Boer zoekt vrouw' is het beeld van een jonge hippe boer in overall ons niet meer vreemd, maar niettemin leuk om mee te maken. Met vriendin en kind (tweede op komst) woont hij tijdelijk in een optrekje op het erf totdat hun nieuwe onderkomen eind volgend jaar gereed is.

"Als je in Nederland je productie wilt verduurzamen", vertelt Boy, "heb je maar één keus: biologisch. Voor mij was het ook geen vraag. Ik woon hier naast het Naardermeer en de Vecht. De landbouw is vanwege de veengrond al redelijk extensief in dit gebied en ik vind het gewoon niet passen om daar dan met kunstmest of gifspuit in de weer te gaan." Bovendien wil Boy op termijn ook meer mensen uit de stad op zijn bedrijf ontvangen en natuurvriendelijk boeren is een manier om dat te doen. "Ik wil mijn klanten iets bijbrengen over eten en hoop dat ze snappen wat ze kopen". Filosoferend aan de keukentafel en uitkijkend over de weilanden kwamen we erop dat het het allerbelangrijkste misschien wel is dat er een beweging op gang komt die ménsen duurzamer maakt. Daar is de Youth Food Movement, waar Boy actief lid van is, in ieder geval al hard mee bezig.

Eenmaal thuis werd ik door mijn vriendin verrast met een bord beetgare pasta met paddenstoelen in sojaroom, gegarneerd met tuinkers. De maker ervan, Rob Baan van Koppert Cress uit Monster, had ik de dag ervoor nog de hand geschud. En dat is goed, volgens sommigen, om de mensen die jouw voedsel produceren de hand te schudden. Met een het uitlepelen van een klein pompoentje dat we dit weekend bij de stadsboerderij hadden gekocht, had ik het gevoel in ieder geval de dag die onduurzaam begon, duurzaam te eindigen. En de fotowinkel? Daar heb ik vanochtend mijn excuus aan aan geboden. Met mijn camera bleek natuurlijk niets aan de hand.

Overwegingen van de dag:

ik vind het saai om alleen maar appels en peren te eten nu ik het ingevlogen citrusfruit heb uitgebannen. Tips voor variatie zijn welkom.
wat is nu een echt duurzaam kopje koffie, als je alles meerekent (ingredienten, energie bij productie en het zetten, transport)
raar maar waar: ik eet iets minder. Ik geniet enorm van wat ik eet, en ik neem ook heus wel snoep en wijn enzo, maar ik stop mezelf niet meer zo gedachteloos vol. Wie weet val ik nog af...

Receptensite ZTRDG

2010-10-06T15:09:00.000+02:00

Dag 3: recepten met seizoensproducten

2010-10-06T14:59:00.004+02:00

Leuker nog dan dat ik in mijn campagne de hele dag met (lekker) eten bezig ben, vind ik het feit dat ik zoveel aardige en betrokken mensen ontmoet. Mensen die met voedsel bezig zijn, omdat ze vinden dat er iets moet veranderen in de wereld. En die gewoon kleinschalig beginnen met wat zij kunnen en willen doen en hopen dat dat aanslaat. Zulke mensen trof ik gisteren bij ZTRDG (jawel, zaterdag), een receptensite voor duurzaam voedsel uit het seizoen. Elke maand maken ze een nieuwe serie recepten die gemaakt worden van producten die op dat moment natuurlijkerwijs groeien en geoogst worden. Liefst ook met producten uit de streek, zodat de ingredienten niet vele kilometers over de aarde hoeven af te leggen. Ze maken ook vrolijke ansichtkaartjes met recepten en producten, die je op steeds meer plekken aantreft met een herkenbaar groen stempel. Daarnaast zetten ze producenten in het zonnetje die 'deugen'.

Founding Father van Zaterdag is Willem Groeneveld, fotograaf van huis uit. Zijn hart ligt dus bij het zo aantrekkelijk mogelijk in beeld brengen van het mooie eten. In de hoop dat wij dat dan vervolgens watertandend gaan bereiden en ook de ingredienten kopen bij producenten uit de streek. "Het liefst zou ik ook een verkoopkanaal oprichten waarmee mensen met een paar drukken op de knop gelijk de ingredienten voor onze recepten kunnen bestellen", bekende hij. Om daar gelijk aan toe te voegen dat dat wellicht nog even toekomstmuziek zou blijven. "Maar ik droom graag, zo is ZTRDG tenslotte ook begonnen". Ine Stultjens vormt de spin in het web en zorgt dat de website loopt, de kaarten op steeds meer plekken hangen, de producenten aan bod komen en dat ZTRDG steeds meer als platform gaat functioneren. Mensen die 'iets' met Zaterdag willen, krijgen snel met haar te maken.

Noten en bier
Gisteren was het de dag dat de fotoshoots voor november gemaakt werden. Een heel team van koks en stylisten was uitgerukt om dit procedé mogelijk te maken. Het draaide om noten en bier, maar uiteraard werd er ook veel met pompoen gekookt. En ik zag eendepoten voorbij komen. Van te voren wordt zorgvuldig gekeken welke 'mood' ze willen uitstralen, de styliste komt dan aanzetten met een hele serie borden, schalen, bestek en culinaria. De koks zijn ondertussen bezig de recepten te finetunen en proeven zodat alles klopt voor de versie die uiteindelijk op de site en op de kaartjes komt.

Door allerlei omstandigheden heb ik er uiteindelijk zo'n beetje de hele ochtend verbleven. Wat als zeer groot voordeel had dat ik ook de lunch kon meemaken. Naast verrukkelijk brood, vers gemaakte salades en allemaal duurzame en biologische ingrediënten, mochten we ook proeven van het notenbrood (met paté) dat die ochtend op de foto was gezet. Om je vingers bij af te likken, dus ik zou 5 november maar snel op de website gaan kijken als de nieuwe recepten online staan.

Op mijn verder tamelijk hectische dag met treinen die niet reden, ikzelf die te laat op afspraken arriveerde, mijn camera die niet bleek opgeladen en dingen die ik vervolgens weer vergat mee te nemen, fungeerde ZTRDG als een baken van rust. Daar op dat tamelijk industriële terrein in het Amstel Business Park, heerste een soort aandacht, passie en tijdloosheid die misschien wel nodig is om het eten op zo'n manier in beeld te brengen dat het tot zijn recht komt. En om mensen daar vervolgens mee te raken en te verleiden. Dat deed het tenminste wel met mij.

Staartje
Een staartje van de dag bracht ik vervolgens door bij Foodpolicy, een vooraanstaand netwerk van managers uit de wereld van supermarkten, voedselindustrie en NGO's. Ook daar gaat het - hoe kan het anders - over niets anders dan duurzaamheid. Het diner op Kasteel Groeneveld was helemaal biologisch. Maar omdat ik van allerlei vis- en vleessoorten niet snel te weten kwam of die binnen mijn criteria pasten, beperkte ik mij tot groenten, aardappels, wat hertencarpaccio. Die overigens zoals ze daar werden opgediend buitengewoon smakelijk waren.

Overwegingen van de dag:

moet ik nu wel of geen sinaasappelsap drinken op een receptie?
kunnen we alsjeblieft gewoon overal kraanwater gaan serveren in plaats van dat malle 'bronwater'?
in mijn leven heeft duurzaamheid ook veel met tijd te maken. Ik geloof dat ik pas echt duurzaam kan eten als ik voedsel voldoende aandacht geef.

Duurzaam lunchen op de Groene Bocht

2010-10-05T13:56:00.001+02:00

Dag 2: lunchen op de Groene Bocht

2010-10-05T13:51:00.002+02:00

Het lunchen bij Urgenda op kantoor in Amsterdam is altijd een hele happening. We delen met allemaal duurzame bedrijfjes en initiatieven een pand (De Groene Bocht). Van The New Motion (elektrisch vervoer), tot de Betere Wereld (magazine) en Wij zijn Koel (hoe word ik klimaatneutraal). Dat duurzaamheid al lang het terrein niet meer is van de geitenwollen sokken wisten we al, maar dat er zoveel hippe jonge mensen mee bezig zijn verbaast mij nog dagelijks. Soms houd ik al die trendy, geurige, snelle types in hun fris gestreken streepjesbloezen en hippe elektrische voertuigen bijna niet meer uit elkaar. Uiteraard is de plek waar eten en drinken (lees: koffie) te vinden is het verzamelpunt in ons pand.

De koffiemachine van Red Beans draait overuren en levert biologische fairtrade koffie in alle soorten en maten, van dubbele espresso tot grote slobberbakken. Alleen de melk moet je wel zelf koken, omdat we anders het apparaat te vaak moeten schoonmaken. Lunchen doen we ook gezamenlijk. De onvolprezen Fleur zorgt ervoor dat we gezonde, verse en vaak ook biologische spullen hebben en wij storten ons als hongerige wolven op het voedsel. En passant praten wij ook nog even bij en smeden plannen met andere huurders uit het pand. Ik ben iedere keer weer verrast over nieuwe initiatieven en producten die op tafel verschijnen. Kijk elders op dit blog voor het filmpje dat ik gisteren maakte. Hoewel ik het brood (biologisch) niet altijd lekker vind en we heftige discussies voeren over wat het beste brood eigenlijk is (bestaat natuurlijk niet maar Hartog in Amsterdam schijnt een heel eind te komen), komt veel van wat op de lunchtafel verschijnt van leveranciers uit de buurt, de biologische winkel, van Albert Heijn Puur & Eerlijk. De Buurtboer is een bijvoorbeeld een leuk initiatief van een bedrijf dat producten van telers uit de buurt rechtstreeks levert aan consumenten of organisaties.

Geitenkaas

Uiteindelijk heb ik mij bij de lunch gewaagd aan een boterham met geitenkaas en rucola/tomaat, en één met auberginepasta. Mijn geplande bezoek aan de Vegetarische Slager houden jullie tegoed. Ik kreeg het niet meer in mijn programma geperst om helemaal naar Den Haag te reizen om daar zijn geweldige vega-producten van soja en lupinen te gaan proeven in de vandaag geopende winkel. Maar ga dat zeer zeker deze week nog doen.

Mijn overwegingen van de dag:

· Ik wil meer stilstaan bij wat ik eet. Haastig een boterham naar binnen werken voelt niet duurzaam.

· Hoeveel zuivel zou je klimaatgewijs in een week moeten eten en drinken, gezien het feit dat dit bijna even belastend is als vlees?

· Graag tips voor duurzaam hartig broodbeleg (geen kaas of vlees) dat gewoon uit een potje of pakje komt

Stadsboerderij Caetshage

2010-10-04T11:27:00.000+02:00

Dag 1: uit eten

2010-10-04T11:21:00.002+02:00

De eerste dag van mijn 40-dagen campagne zit erop. Het was een volle dag met al gelijk een paar duurzame uitdagingen. Hoewel citrusfruit nu niet in mijn lijstje voorkomt van producten die ik van plan ben te eten, tenzij uit Europa en in het seizoen geplukt, stond bovenaan mijn voornemens 'geen voedsel weggooien'. Dus toch nog maar een halve rode grapefruit uit Calofornië bij het ontbijt verorberd, vermoedelijk mijn laatste voor de komende tijd. Verder kom ik tot de ontdekking dat op maar weinig verpakkingen vermeld staat waar het product vandaan komt en dat dat gaat betekenen dat ik nog heel wat research te doen heb. Want waar komen mijn voorgebakken bio-pistolets vandaan? En uit welke melk is de cottage cheese gemaakt die doorgaans in mijn koelkast prijkt?

Voor de zekerheid maar een paar eigen theezakjes in mijn tas gestoken. We hebben immers koorrepetitie in een kerkje in Amsterdam, en ik durf er niet op te gokken dat de thee en koffie daar aan mijn eisen zullen voldoen. Dat blijkt een terechte gok. Op tafel staat een doosje 'Engelse melange' van een onduidelijk merk en na één blik op de koffievoorraad is mijn hoop vervlogen dat daar nog een duurzaamheidslabel aan te pas is gekomen. Gelukkig heb ik onderweg nog een shot caffeine kunnen bemachtigen bij de Café T op station Utrecht, dus daar teer ik verder maar op. Ik breng de dag door met heet water en mijn meegebrachte zakjes en boterhammen. Prima te doen, overigens. Op de terugugweg langs Amsterdam Centraal wordt het lastiger. Een knorrende maag, nog een tijd te gaan tot het avondeten en geen duurzame appels meer in mijn tas. Na lang zoeken vind ik een reep fairtrade chocola bij de AH to go. Of het nu 'duurzaam' is te noemen dat ik dit zit op te peuzelen in de trein en dan later minder trek heb in het avondeten kun je je gerust afvragen. Dat deed ik tenminste wel.

's Avonds aten we met mijn hele familie (ouders, partner, broer, zus en twee neven) in restaurant Deeg in Utrecht. Na raadpleging van de website Puur uit eten kwam dit als beste optie uit de bus. Een vegetarisch alternatief in Amersfoort was voor de familie nog te hoog gegrepen. En Deeg is een hip restaurant, strak ingericht, met een heerlijke kaart. Ze werken met biologische producten, uit het seizoen en bieden evenveel vegetarisch als vis en vlees. Omdat ik me er toch een beetje opgelaten onder voelde dat ik mijn hele familie naar Utrecht had gehaald vanwege mijn 40-dagen campagne (normaal zouden we in Baarn hebben gegeten), besloot ik niet overal een punt van te maken. En niet alles na te vragen. Dat komt volgende keer wel weer. Zo had ik eigenlijk besloten deze 40 dagen ook helemaal geen zogenaamd 'bronwater' uit flessen meer te drinken ook al worden daar de meeste fantastische sociale doelen mee gediend. Maar ik ging, dorstig, bij binnenkomst gelijk voor de bijl. "You must pick your battles", zei mijn zus heel wijs.

De rest van het menu verliep voorspoedig. Drie kleine voorgerechtjes: een truffel van geitenkaas, quinoa met rivierkreeftjes en vijg. Daarna een zeer smakelijk visgerecht met harder, cantharellen en appeltamaristroop. Bio-wijn uit Oostenrijk en Duitsland op tafel leken mij redelijk duurzaam. Hoewel het mij wel opviel hoezeer ook Deeg zijn menu's oriënteert op vlees, kaas en vis en er relatief weinig groenten op tafel komen. Als nagerecht heb ik mij laten verleiden door een keur aan heerlijke zoetigheden. Al met al verrukkelijk gegeten. Eén minpuntje wellicht: behalve duurzaam vond ik de keuken tamelijk 'slow'. We stonden pas na drienhalf uur weer buiten. En naast dat we leuke discussies kregen aan tafel over duurzaam en biologsich, was de totale CO2-balans van de avond ook nog onderwerp van gesprek. Twee auto's reden verder vanwege dit duurzame gedoe van mij: samen een kilometer of 50 denk ik. Voor mijn zus maakte het niet uit en wijzelf waren met de trein naar Utrecht gekomen in plaats van anders met de auto naar Baarn vanuit Culemborg. Reken maar uit.

De totale balans van dag 1:

ik heb me goed aan mijn voornemens gehouden;
één van de lastigste dingen gaat nog worden om geen eten weg te gooien
ik moet van ontzettend veel producten nog uitvinden waar ze vandaan komen en of het nu wel of niet 'het seizoen' is. Dat ga ik de komende weken dus maar eens doen.

Oogstmarkt op Stadsboerderij Caetshage

2010-10-02T23:05:00.012+02:00

Vandaag de laatste voorbereidingen getroffen voor mijn 40-dagen campagne. Dat betekent: veel duurzame boodschappen doen. Ik bracht daarom een bezoek aan de oogstmarkt van Stadsboerderij Caetshage, in Culemborg. Eten dat verbouwd is bij mij om de hoek, door betrokken boeren die er heel hard voor werken met hulp van een heleboel vrijwilligers. En hoe meer mensen de weg daarheen vinden, hoe beter.

Sinds anderhalf jaar worden er biologische groenten en fruit van eigen teelt verkocht. Aan wijkbewoners en andere inwoners van Culemborg. Aanvankelijk ging de teelt en de verkoop nog wat aarzelend van start, maar sinds er vorig jaar een schuur is gebouwd en een kas, komen er steeds meer producten van het land af. Tomaten, pompoenen in alle soorten en maten, hele kromme komkommers, courgetten, bieten, meiknolletjes, chinese kool, paksoy, gewoon te veel om op te noemen. Daarnaast maken ze de prachtigste boeketten bloemen van eigen kweek. Twee boerenstellen runnen de zaak: Todd en Boudien zijn verantwoordelijk voor de bloemen en de reguliere teelt van groenten en fruit, Rutger en Nelleke runnen het zorggedeelte van de boerderij en telen bijzondere producten op permacultuur. En dan is er ook nog de zaterdagse koffie: een wijkkroeg met eigen gebakken taarten en cakes.

Het kwam mij vandaag, op mijn laatste voorbereidingsdag van de 40-dagen, natuurlijk geweldig uit dat er oogstmarkt was. Met een tas vol producten van eigen land en een buik vol met pompoensoep en 'hotdog' met lamsworstjes ben ik huiswaarts gekeerd. Mijn koelkast puilt nu uit van de meiknolletjes, de bieten, de prei, champignons, eikebladsla, conference-peren (in de fruitmand uiteraard), patisson (een bijzonder courgette in de vorm van een vliegende schotel). Ook hebben wij in ons enthousiasme een grote en vier kleine pompoenen aangeschaft, waarvan ik nu al de namen niet meer weet. Deze week maar weer even terug om te informeren. De geimporteerde citrusvruchten heb ik dit keer laten staan en een belangrijk criterium bij de inkoop was: houdbaarheid. Aangezien ik niet helemaal zeker weet of ik al dit heerlijks komende week ook tot een gerecht ga verwerken (ik heb nogal wat afspraken buiten de deur) en een van mijn eerste voornemens is 'geen eten weggooien'.

Verder nog een bezoekje aan de biowinkel en de Albert Heijn. Mijn eerste ontdekking was dat het boodschappen doen vanaf nu veel meer tijd zal vergen. En dat ik een leesbril mee moet gaan nemen naar de winkel. En dat ik van heel veel dingen eigenlijk nog steeds geen idee heb wat de betere keus is. Eventjes hanteer ik nu 'bij twijfel, niet doen' maar ik weet niet of dat op termijn houdbaar is. Naar sommige producten die nu in mijn koelkast prijken, ga ik nog wat navraag doen.

Vanavond als 'galgenmaal' een feestje op volkstuinencomplex Amstelglorie in Amsterdam. Een ouderwets leuk feest met optredens en dans. Het eten was weliswaar niet biologisch, maar in zekere zin wel duurzaam. Er werd nauwelijks vlees geserveerd en er was ook niets over. Ter afscheid heb ik twee plakken lekkere, kleffe, ouderwetse leverworst naar binnen gewerkt...

Goed, mijn voorbereidingen zitten er nu op. Morgen is het dan echt: 40 dagen duurzaam eten. Ik heb er heel veel zin in !

Het eten van de toekomst

2010-10-01T18:41:00.004+02:00

Voorbereiding

2010-09-29T18:10:00.009+02:00

Vorige week was ik, ter voorbereiding van dit blog, op bezoek in het Praktijkcentrum voor Duurzaam Voedsel in Driebergen-Rijssenburg. Lars Charas is daar de initiatiefnemer van. Op het prachtige kasteel Sterkenburg staat een grote praktijkkeuken, waar Lars en Bas (zijn kok) kookworkshops geven, catering verzorgen en experimenteren met voedsel. Dat zijn hele leuke bezoekjes, want er komt altijd wel een hapje bijzonder eten uit die keuken vandaan. Als je er maar lang genoeg zit - en als Lars vertelt over zijn passie voor eten duurt het altijd langer dan gepland - dan komt er ook nog een drankje aan te pas. Dit keer stond er versgeperst bietensap klaar en terwijl er medewerkers in en uit liepen kreeg ik een bloemkoolsoepje met een bietenrisotto voorgeschoteld. Ondertussen waren Bas en zijn stagiair druk bezig een soort citroentomaatjes klaar te maken en koekjes van artisjokken.

Ik kwam eigenlijk een antwoord zoeken op mijn vraag: 'wat is duurzaam voedsel nu precies?' Daarvoor maakten wij een boswandeling, waarbij we uiteraard mooie paddestoelen onderweg tegenkwamen. Wat mij maar weer eens duidelijk maakte hoe weinig ik eigenlijk weet van zwammen, cantharellen en zo meer. En daar is het nu wel precies de tijd voor. Ook voor noten rapen trouwens en appels plukken. Lars vertelde mij welke richtlijnen hij zelf hanteert, wat zijn afwegingen zijn en hoe ernstig het eigenlijk gesteld is met de visstand in de wereld. Hij vertelde mij dat hij in zijn keuzes veel strenger is dan de viswijzer die veel mensen (ik ook) nu hanteren. Zeevruchten (schelpdieren vooral) zijn in zijn beleving o.k. en vis die vegetarisch eet en in het seizoen gevangen is ook. En de rest dus eigenlijk niet. Dat is dus echt heel wat minder dan ik nu gewend ben te kiezen. Ook maakte Lars mij duidelijk dat we heel erg veel eten weggooien. Niet alleen wat letterlijk in onze eigen afvalbak belandt omdat het over datum is of wel gekookt maar niet opgegeten. Maar we eten heel veel stukken vlees die aan een beest zitten, eigenlijk nooit op. Terwijl daar best smakelijke gerechten van te maken zijn.

Als ik niet weg had gemoeten voor mijn volgende afspraak, was ik waarschijnlijk de hele middag blijven plakken. Boeiend als iemand zo veel over ons voedsel heeft nagedacht en erop gestudeerd heeft. En leuk om mee te maken welke bijzondere gerechten daar uit de keuken komen en welke nieuwe producten daar rondzwerven. Gelukkig ga ik 14 oktober alweer terug voor een kookworkshop.

Voedsel en ik

2010-09-28T21:58:00.004+02:00

Van alle duurzame onderwerpen waar ik professioneel en privé mee bezig ben, boeit voedsel mij het meest. Misschien wel omdat je het nooit alleen als professional kunt benaderen. Het gaat namelijk altijd ook over jouzelf. Over wat jij lekker vindt en niet, je kleine 'verslavingen', over gezelligheid, over liefde en geluk zo je wilt. En over al die afwegingen die je constant maakt. Je weet misschien wel dat sommig eten beter is dan ander eten, maar hebt niet altijd zin om ervoor om te fietsen. Of er meer geld aan uit te geven. Of jezelf dingen te ontzeggen. Zo zal ik hier maar gelijk bekennen dat ik een aardige snacker ben (vooral op stations: kroketten en kitkat white chunkey) en me ook regelmatig bezondig aan een broodje tonijn, hoewel ik me dondersgoed besef dat dit een uitstervende vissoort is.

De komende tijd ga ik mijn eetgewoonten, met hulp van experts van buitenaf, eens grondig onder de loep nemen. Om tegelijk te ontdekken wat dan precies de factoren zijn die mijn keuze bepalen. En waarom ik uiteindelijk het een of het ander kies. Een voorbeeld. Sommige deskundigen vinden dat zuivel van een gangbaar bedrijf beter is dan van een biologisch bedrijf, omdat er efficienter (in termen van energie, water en ruimte) gewerkt kan worden. Maar ja, ik vind de afwezigheid van antibiotica in mijn karnemelk, het leven dat de beesten gehad hebben, de biodiversiteit op het bedrijf en niet te vergeten de veel betere smaak van biologische melk nogal wat waard. En voorlopig blijf ik dus mijn glaasje biokarnemelk drinken. Terwijl ik tegelijkertijd ook weet dat naast vlees, kaas en melk ook nogal wat bijdragen aan het klimaatprobleem op aarde. Is het dan, zoals iemand mij laatst probeerde duidelijk te maken: vooral een keuzeprobleem? Je doet wat binnen je bereik ligt en waar je invloed op hebt in je leven? En ondanks alles wat je weet over grote wereldproblemen heb je soms, vaak of altijd zin om daar je ogen voor te sluiten. Veel van deze dilemma's leg ik de komende weken graag aan jullie voor!

Van start

2010-09-13T17:33:00.006+02:00

Fruit op Stadsboerderij Caetshage

Op zondag 3 oktober ga ik beginnen aan een spannende missie: 40 dagen duurzaam eten. Katholieken vasten, moslims hebben de Ramadan en ik kies mijn eigen bezinningsperiode door me 40 dagen lang te concentreren op duurzaam eten. Wat dat precies is, daar heb ik nog geen sluitend antwoord op. En of het uberhaupt mogelijk is, weet ik nu ook nog niet. Maar de zoektocht vind ik wel heel interessant. Mijn doel? Duurzaam voedsel onder de aandacht brengen. En kijken wat ik allemaal onderweg aan keuzes en dilemma's tegen het lijf loop. Ben ook wel een beetje zenuwachtig.
Kan ik het volhouden om 40 dagen lang (eindpunt Dag van de Duurzaamheid) alleen maar duurzaam te eten? Of word ik daar binnen een week helemaal horendol van? Uiteraard begin ik niet helemaal blanco aan mijn missie en ben ik te rade gegaan bij een paar experts.
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, gaat 'duurzaam eten' over veel meer dan biologisch of fair trade. Het gaat over een heleboel aspecten die aan voedsel kleven: energiegebruik, dierenwelzijn, bestrijdingsmiddelen, gezondheid, water, arbeidsomstandigheden. Of het eten van ver komt of dichtbij, of er veel dierlijke eiwitten op je bord liggen. Of de boer er een behoorlijk inkomen mee heeft verdiend. Of je geen vis op je menu zet die bijna is uitgestorven. En of je een beetje 'economisch' kookt in die zin dat je niet een heleboel hoeft weg te gooien. Er zijn allemaal keuzes te maken die niet onder een keurmerk of label te vangen zijn. Al die aspecten ga ik proberen mee te wegen in mijn zoektocht langs experts, kookblogs, supermarkten, restaurants, snackbars, cateraars, etc. En al die keuzes en afwegingen maken het dus ook uitdagend om dit 40 dagen vol te houden. Wat kies je bijvoorbeeld als een product wel zegt een eerlijk loon voor boeren te garanderen, maar geen rekening houdt met het milieu? Of als iets juist wel biologisch is geproduceerd, maar duizenden kilometers heeft afgelegd voor het op je bord ligt? Via dit blog hou ik jullie graag op de hoogte. Tips zijn uiteraard welkom.